3. SINIF • FEN BİLİMLERİ
Bilim İnsanlarının Özellikleri
Bilim insanları, merak ettikleri konuları araştırarak bilimsel bilgiye ulaşmaya çalışırlar. Gözlem, deney ve diğer araştırma yollarından yararlanırlar. Onları tanımak için yalnızca neyi araştırdıklarına değil, nasıl çalıştıklarına da bakarız.
Aziz Sancar'dan Bir Örnek
Aziz Sancar, Mardin'in Savur ilçesinde doğmuş bir Türk bilim insanıdır. Çocukken çok kitap okumuş, fen bilimlerine ilgi duymuştur. Tıp eğitimi almış ve insan sağlığıyla ilgili önemli araştırmalar yapmıştır. Çalışmalarıyla Nobel Kimya Ödülü kazanmıştır.
Onun yaşamında merak, çalışkanlık, sabır ve kararlılık öne çıkar. Bilimsel başarı, yalnızca bir şeyi merak etmekle değil, o merakın peşinden emek vererek gitmekle gelişir.
Bilim İnsanlarının Ortak Özellikleri
Meraklıdırlar
Çevrelerinde olup bitenleri anlamak ister, sorular sorarlar. Örneğin bir bitkinin yapraklarının neden sarardığını merak etmek, araştırmanın başlangıcı olabilir. Meraklarını bilgiye ulaşmak için kullanırlar.
Sabırlı ve Kararlıdırlar
Bir sonuca hemen ulaşamadıklarında araştırmayı bırakmazlar. Uzun süren gözlemleri dikkatle sürdürür, gerektiğinde yeniden denerler. Sabırlı olmak, hiçbir şey yapmadan beklemek değil; çalışmayı özenle sürdürmektir.
Sistemli, Planlı ve Sorumludurlar
Yapacakları işleri düzenler, görevlerini zamanında ve doğru biçimde yerine getirirler. Örneğin gözlem zamanlarını önceden belirlemek, kayıtları düzenli tutmak ve üstlenilen işi tamamlamak bu özellikleri gösterir.
Yaratıcıdırlar
Yeni fikirler geliştirir, gerektiğinde farklı yollar denerler. Örneğin anlaşılması zor bir olayı daha açık anlatmak için yeni bir model tasarlayabilirler. Yaratıcılık, araştırmaya farklı bir bakış kazandırır.
Bilimsel Yöntemlerden Yararlanırlar
Tahminlerini doğru kabul edip geçmezler. Gözlem yapar, deneyler gerçekleştirir veya kanıt ararlar. Bir düşüncenin doğruluğunu, araştırmada elde ettikleri bilgilerle kontrol ederler.
Eleştirel Düşünür ve Değerlendirirler
Duydukları her bilgiye hemen inanmazlar. Bilginin nedenlerini, sonuçlarını ve doğru olup olmadığını araştırırlar. Eleştirel düşünmek, insanları kırmak veya her şeye karşı çıkmak değildir. Bilgiyi dikkatle inceleyerek karar vermektir.
İş Birliği Yapar ve Etkili İletişim Kurarlar
Başkalarıyla uyum içinde çalışır, görevleri paylaşırlar. Bulgularını açık ve anlaşılır biçimde anlatır, diğer araştırmacıları dikkatle dinlerler. Birinin gözlem yaptığı, diğerinin kayıt tuttuğu ortak çalışma buna örnektir.
Farklı Fikirlere ve Eleştirilere Açıktırlar
Kendilerinden farklı düşünen kişileri dinler, görüşleri kanıtlarıyla değerlendirirler. Çalışmalarındaki bir eksiklik gösterildiğinde bunu incelerler. Bir fikri dinlemek, onu hemen doğru kabul etmek değildir.
Dürüsttürler
Doğru bilgiye ulaşmak için çalışır ve elde ettikleri sonuçları olduğu gibi paylaşırlar. Bir sonuç tahminlerine uymasa bile onu değiştirerek anlatmazlar. Önemli olan haklı çıkmak değil, doğruyu öğrenmektir.
İnsana ve Doğaya Duyarlıdırlar
Araştırmalarında insanı ve doğayı önemser, çevrelerini korurlar. Örneğin bir bitkiyi incelerken onu gereksiz yere koparmamak, bir hayvanı gözlemlerken yaşam alanını bozmamak duyarlı davranışlardır.
Bir Davranış, Birden Fazla Özellik
Melis'in araştırmasında beklediğinden farklı bir sonuç çıktı. Sonucu defterine olduğu gibi yazdı. Arkadaşının bir ölçümü yeniden kontrol etme önerisini dinledi. Birlikte kayıtlarını incelediler ve araştırmayı sürdürdüler.
Melis'in sonucu değiştirmemesi dürüstlüğünü, öneriyi dinlemesi eleştiriye açıklığını, birlikte çalışması iş birliğini, araştırmayı sürdürmesi ise kararlılığını gösterir.
Her Bilim İnsanı Aynı Değildir
Bilim insanlarının ortak özellikleri bulunması, hepsinin aynı kişi gibi düşündüğü ve çalıştığı anlamına gelmez. Araştırma alanları, ilgi alanları, kişilikleri ve çalışma tarzları farklı olabilir.
Aynı Özen, Farklı Araştırmalar
İki bilim insanını düşünelim: Biri bitkileri doğada gözlemliyor, diğeri gök cisimlerini inceliyor. İkisi de çalışmalarını planlıyor, kanıtları değerlendiriyor ve bulduklarını dürüstçe paylaşıyor.
Ortak yönleri: Planlı çalışmaları, kanıtlara önem vermeleri ve dürüst olmalarıdır.
Farklı yönleri: İnceledikleri konular ve bu konular için kullandıkları araçlar farklıdır. Farklı alanlarda çalışmaları, birinin diğerinden daha az bilim insanı olduğu anlamına gelmez.
Aklımda Kalsın
- Bilim insanları merak eder, araştırır ve kanıtlara dayanarak karar verir.
- Sabırlı, kararlı, yaratıcı, planlı ve sorumlu çalışırlar.
- Dürüst davranır; insana ve doğaya özen gösterirler.
- Birlikte çalışır, bilgilerini paylaşır ve farklı fikirleri değerlendirirler.
- Ortak bilimsel tutumları vardır; araştırma alanları ve kişisel özellikleri farklı olabilir.