3. SINIF • FEN BİLİMLERİ
Bilimsel Bilgiye Ulaşma Yolları
Çevremizde olup bitenleri merak ederiz. Merak ettiğimiz bir konuyu belirleyip sorularımıza cevap ararız. Bilimsel bilgiye ulaşırken yalnızca düşünmekle yetinmez; araştırır, bilgi toplar ve bulduklarımızı değerlendiririz.
Bir araştırmada bu yollardan birini veya birkaçını kullanabiliriz. Kullanacağımız yollar ve bunların sırası, araştırdığımız konuya göre değişebilir.
Tahmin Etme
Önceki bilgilerimizden ve elimizdeki ipuçlarından yararlanarak ne olabileceğini düşünmektir. Tahmin, rastgele söylenen bir söz değildir; bir bilgiye veya ipucuna dayanır.
Örnek: Deniz, gökyüzündeki koyu bulutları görünce “Birazdan yağmur yağabilir.” diye düşünür. Bulutlardan yararlanarak tahminde bulunmuştur. Ancak yağmurun yağacağını henüz kesin olarak bilmemektedir.
Gözlem Yapma
Bir varlığı, olayı veya durumu dikkatli ve planlı biçimde incelemektir. Gözlem sırasında görme, işitme gibi duyularımızdan yararlanırız. Gözlem yalnızca bakmak değil, ayrıntıları fark etmektir.
Örnek: Ece, bir yaprağı büyüteçle inceler. Yaprağın yeşil olduğunu, üzerinde ince damarlar bulunduğunu ve kenarlarının tırtıklı göründüğünü fark eder. Bunlar gözlemlediği özelliklerdir.
Model Oluşturma
Bir varlığı veya olayı daha kolay anlamak ve anlatmak için onun benzerini ya da basitleştirilmiş hâlini oluşturmaktır.
Örnek: Mert, Güneş, Dünya ve Ay'ı göstermek için farklı büyüklüklerde oyun hamuru topları kullanır. Güneş'i en büyük, Ay'ı en küçük topla temsil eder. Bu toplar gök cisimlerinin kendisi değil, onları anlatmaya yardımcı olan modellerdir.
Belge Taraması
Bir konu hakkında bilgi edinmek için kitap, dergi, gazete, fotoğraf ve benzeri belgeleri toplayıp incelemektir. Güvenilir dijital yayınlar da bilgi kaynağı olabilir.
Örnek: Elif, okul bahçesinin eskiden nasıl olduğunu öğrenmek için eski okul fotoğraflarını inceler. Fotoğraflardaki ağaçları ve oyun alanlarını bugünkü durumla karşılaştırır. Bilgiyi belgeleri inceleyerek edinir.
Deney Yapma
Bir olayın nasıl gerçekleştiğini anlamak veya bir tahmini kontrol etmek için deneme yapmaktır. Deney sırasında değişimleri gözlemler, elde edilen bilgileri değerlendiririz.
Örnek: Ali, buzun oda ortamında eriyeceğini tahmin eder. Öğretmeniyle birlikte bir tabağa koyduğu buzdaki değişimi izler. Buzun küçüldüğünü ve çevresinde su biriktiğini görür. Böylece tahminini deney yaparak kontrol eder.
İletişim Kurma
Araştırma sırasında sözlü veya yazılı olarak bilgi alışverişi yapmaktır. Konuyu bilen kişilere sorular sorar, cevaplarını dinler; ulaştığımız bilgileri başkalarıyla paylaşırız.
Örnek: Zeynep, kuşlarla ilgili araştırmasında öğretmeninden bilgi alır. Öğrendiklerini arkadaşlarına anlatır. Hem bilgi alırken hem de bulduklarını paylaşırken iletişim kurar.
Tahmin ile Gözlemi Karıştırmayalım
“Buz birazdan eriyebilir.” bir tahmindir. Henüz gerçekleşmemiş bir değişim hakkında düşünce belirtilir.
“Buzun çevresinde su birikti.” bir gözlemdir. Gerçekleşen ve görülen değişim anlatılır.
Veri Toplarız, Kaydederiz ve Anlamlandırırız
Araştırma yollarıyla elde ettiğimiz bilgilere veri, bu bilgileri edinmeye veri toplama denir. Verilerimizi yazı, görsel veya grafikle kaydedebiliriz. Böylece bilgileri unutmadan inceleyebilir ve karşılaştırabiliriz.
Bir Kuş Gözleminin Kaydı
Örnek bir araştırmada Ada, okul bahçesindeki kuşları gözlemledi. Gördüğü kuşların türlerini ve sayılarını defterine kaydetti:
| Gözlenen kuş | Kuş sayısı |
|---|---|
| Serçe | 3 |
| Güvercin | 2 |
Karşılaştırma: Ada, bu gözlemde güvercinlerden daha fazla serçe görmüştür. Karşılaştırırken benzerlikleri ve farklılıkları belirleriz.
Çıkarım: Gözlemi, okul bahçesini birden fazla kuş türünün kullandığını göstermektedir. Topladığımız bilgilerden yararlanarak bir sonuca ulaşmaya çıkarım yapma denir.
Bu kayıt, Ada'nın o gözlem sırasında gördüğü kuşları anlatır. Bahçede her zaman aynı sayıda kuş bulunacağını göstermez.
Doğru Bilgi İçin Güvenilir Kaynak
Yanlış bilgiler yanlış sonuçlara götürebilir. Bu nedenle kitapların, belgelerin ve dijital kaynakların güvenilir olması önemlidir. Bulduklarımızı güvenilir kaynaklarla karşılaştırır, yararlandığımız kaynakları araştırmamızda belirtiriz.
Araştırmamızı anlatırken konumuzu, kullandığımız yolları, topladığımız verileri ve ulaştığımız sonuçları paylaşırız. Başkalarının açıklamalarını da dikkatle dinleriz.
Aklımda Kalsın
- Merak ettiğimiz konular hakkında sorular sorarak araştırmaya başlarız.
- Tahmin eder, gözlem yapar, model oluşturur, belgeleri inceler, deney yapar ve iletişim kurarız.
- Topladığımız verileri kaydeder, karşılaştırır ve sonuç çıkarırız.
- Güvenilir kaynaklardan yararlanır, bulduklarımızı paylaşırız.
- Her araştırmada bütün yolları kullanmak veya aynı sırayı izlemek zorunda değiliz.