3. Sınıf • Fen Bilimleri
Canlıların Sınıflandırılması
Bir çiçek, bir köpek ve küçücük bir canlı birbirinden farklı görünebilir. Onları ortak özellikleriyle tanır, benzerlik ve farklılıklarına göre gruplandırırız.
1. Çevremizdeki canlı ve cansız varlıklar
Ağaç, çiçek, muhabbet kuşu ve insan canlıdır. Yaşamlarını sürdürürken canlılık özellikleri gösterirler.
Bilgisayar, fincan ve vantilatör cansızdır. Canlıların ortak yaşam özelliklerini taşımazlar.
Hareket etmek tek başına yeterli değildir: Vantilatörün pervanesi döner; ancak vantilatör beslenmez, büyümez ve üremez.
2. Canlıların ortak özellikleri
Canlıların ortak özellikleri arasında büyüme, beslenme, üreme, hareket etme, tepki verme, solunum ve boşaltım bulunur.
Yavru muhabbet kuşu zamanla büyür ve gelişir. Fasulye tohumu çimlenerek büyümeye başlar.
Canlılar büyümek ve yaşamlarını sürdürmek için beslenir. Tay süt emer, civciv yem yer. Bitkiler kendi besinlerini üretir.
Canlılar kendilerine benzeyen yeni canlılar meydana getirir. Kaz yumurtasından yavru çıkar; mısır tohumundan yeni bir mısır bitkisi gelişir.
Kurt koşar, leylek uçar. Fasulye bitkisi desteğe sarılarak uzanır. Bitkiler de hareket eder.
Canlıların ortak özellikleri — devam
Kedi, duyduğu sese kulaklarını yönelterek veya ses çıkararak tepki verebilir. Böcekkapan bitkisinin yaprağı dokunmaya tepki olarak kapanabilir.
Canlılar solunum yapar. Balık solungaçlarıyla solunum yapar. Bitkiler de solunum yapar.
Canlılar vücutlarında oluşan atıkları uzaklaştırır. İdrar ve terleme, hayvanlarda boşaltıma örnektir.
3. Sınıflandırma
Canlıları belirli özelliklerine, benzerlik ve farklılıklarına göre gruplara ayırmaya sınıflandırma denir. Böylece canlıları karşılaştırmak ve tanımak kolaylaşır.
Canlıları tanırken aşağıdaki dört grubu ele alırız:
4. Mikroskopla görülebilen canlılar
Bazı canlılar çıplak gözle görülemeyecek kadar küçüktür. Bu canlıları mikroskop yardımıyla inceleyebiliriz.
Mikroskop, çok küçük canlıların görüntüsünü büyüterek onları görmemizi sağlayan bir araçtır.
Bu canlılar havada, suda, toprakta ve canlıların vücudunda bulunabilir. Bazılarının hareketleri mikroskopla gözlenebilir.
Gözle göremememiz, bu canlıların bulunmadığı anlamına gelmez.
Çizimdeki küçük canlılar, anlaşılmaları için büyütülerek temsil edilmiştir.
5. Mantarlar
Mantarlar farklı renk, biçim ve büyüklüklerde olabilir. Bahçelerde, parklarda, ormanlarda, ağaç gövdelerinde ve canlıların vücudunda yaşayabilirler.
Özellikle nemli ortamları severler. Şapkalı mantarlar bu gruba örnektir.
Bazı mantarlar besin olarak yetiştirilir; bazıları ise zehirli olabilir.
6. Bitkiler
Papatya, ağaç, çimen ve kaktüs bitkilere örnektir. Bitkiler kendi besinlerini üretir ve başka canlılara besin kaynağı olur.
Ayçiçeği örneği: Ayçiçeği büyür, solunum yapar ve ışığa tepki verir. Yeşil bölümleriyle güneş ışığından yararlanarak besin üretir.
Ayçiçeğinin tohumları çekirdekleridir. Bu tohumlar çimlenerek yeni ayçiçeklerini oluşturabilir.
Bitkiler yürüyerek yer değiştirmeseler de canlıdır.
7. Hayvanlar
Hayvanların yaşadığı yerler, beslenme ve hareket etme biçimleri birbirinden farklı olabilir.
Akbaş köpeği örneği: Akbaş yürür, koşar, beslenir, solunum yapar ve büyür. Kendisine benzeyen yavrular doğurur. Çevresindeki seslere havlayarak tepki verebilir.
Beslenme örnekleri: Kedi etle beslenir. Ayı hem bitkisel hem hayvansal besinler yer.
Balık, ahtapot ve yengeç.
Keçi, aslan ve tavuk.
Kurbağa ve ördek.
8. Örneklerle gruplandırma
Papatya ve kaktüs → Bitkiler: Görünüşleri farklıdır; ikisi de kendi besinini üreten bitkilerdir.
Balık ve keçi → Hayvanlar: Biri suda, diğeri karada yaşar. İkisi de hayvanlar grubundadır.
Şapkalı mantar → Mantarlar: Ağacın yanında yetişmesi onu bitki yapmaz.
Gözle görülmeyen küçük canlı → Mikroskopla görülebilen canlılar: Çok küçük olduğu için mikroskop yardımıyla incelenir.
Akılda kalsın
- Canlıların ortak yaşam özellikleri vardır; tek bir özelliğe bakarak karar vermeyiz.
- Sınıflandırma, canlıları benzerlik ve farklılıklarına göre gruplandırmaktır.
- Mikroskopla görülebilen canlılar, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar tanıdığımız dört gruptur.
- Ayçiçeği ve Akbaş farklı gruplardadır; ikisi de canlıdır.