3. Sınıf • Fen Bilimleri
Fosil Oluşumu
Bir taşın içinde yaprak izi ya da balığa ait kalıntılar bulunabilir. Bu izler ve kalıntılar, çok eski zamanlarda yaşamış canlılar hakkında bilgi verir.
1. Fosil nedir
Geçmişte yaşamış canlıların, uygun koşullarda çok uzun süre korunmuş kalıntılarına veya izlerine fosil denir.
Canlıya ait kalıntılar
Balık ve sürüngen gibi hayvanların vücutlarına ait kalıntılar fosilleşebilir.
Canlının bıraktığı izler
Yaprak, çiçek ve ayak izleri de fosil olarak korunabilir. Fosiller yalnızca kemiklerden oluşmaz.
2. Fosilleşme için uygun koşullar gerekir
Her canlı fosilleşmez
Fosilleşme, canlıya ait kalıntıların veya izlerin korunabildiği uygun koşullarda gerçekleşir.
Çok uzun zaman gerekir
Fosiller kısa sürede oluşmaz. Çamurda yeni oluşmuş bir ayak izi, hemen fosil sayılmaz.
Uygun koşullar ve çok uzun bir süre bir araya geldiğinde, geçmişten kalan izler günümüze ulaşabilir.
3. Fosillerin bulunduğu yerler
Fosiller kayaçlarda, buzullarda ve bitki reçinelerinde bulunabilir.
Kayaçlarda
Yaprak izleri, balık kalıntıları ve ayak izleri kayaçlarda korunabilir.
Buzullarda
Geçmişte yaşamış canlılara ait kalıntılar buzulların içinde korunabilir.
Bitki reçinesinde
Reçinenin içinde kalan küçük canlılar korunabilir. Görseldeki böcek buna bir örnektir.
4. Çiçek fosilinin oluşumu
1. Çiçek toprağa düşer
Dalından kopan bir çiçek toprağın üzerine düşer.
2. Çiçeğin üzeri örtülür
Çiçeğin üzerinde zamanla toprak ve çamur birikir. Çiçek bu tabakaların altında kalır.
3. Çiçeğin izi korunur
Üst üste biriken tabakalar zamanla katılaşır. Uygun koşullarda, çok uzun bir sürenin sonunda çiçeğin izi kayaçta fosil olarak korunabilir.
Çizimde aşamalar sırayla gösterilmiştir. Çiçek, bir anda fosile dönüşmez; bu oluşum çok uzun zaman alır.
5. Balık fosilinin oluşumu
1. Balık suda yaşar
Canlı balık suyun içinde yaşamını sürdürür.
2. Yaşamı sona erer
Balık öldüğünde suyun dibine çöker.
3. Kalıntıların üzeri kapanır
Balığın üzeri zamanla kum ve çamurla örtülür.
4. Fosil oluşur
Uygun koşullarda, çok uzun zaman sonunda balığa ait kalıntılar kayaç içinde fosil olarak korunabilir.
Çiçek ve balık örneklerinde ortak olan, kalıntıların ya da izlerin örtülmesi ve uzun zaman boyunca korunmasıdır. Bu süreç her canlı için gerçekleşmez.
6. Fosilleri inceleyen bilim
Fosilleri inceleyen bilim dalına fosil bilimi (paleontoloji), bu alanda çalışan bilim insanına fosil bilimci (paleontolog) denir.
Fosil bilimciler kazı yaparak fosilleri bulur, inceler ve geçmişte yaşamış canlılar hakkında bilgi edinir.
Fosiller; nesli tükenmiş canlıları ve günümüzdeki canlıların geçmişte yaşamış atalarını tanımamıza yardımcı olur.
Akılda kalsın
Fosil, geçmişte yaşamış bir canlının korunmuş kalıntısı veya izidir. Bitkilere ait izler ve hayvanların bıraktığı ayak izleri de fosil olabilir.
Fosilleşme için uygun koşullar ve çok uzun zaman gerekir. Her canlı fosilleşmez. Fosilleri inceleyen bilim insanı paleontologdur.