3. SINIF · MATEMATİK
Madenî ve Kâğıt Paralar
Alışverişte aldığımız ürünlerin ücretini para ile öderiz. Türk lirası TL, kuruş kr. ile gösterilir. Paranın değerini anlamak için üzerindeki sayı ve birim birlikte okunur.
1 Türk lirası = 100 kuruş
Madenî para örnekleri
25 kuruş
50 kuruş
1 TL
5 TL
Madenî paraların değerleri birbirinden farklıdır. 5 TL değerinde madenî para da vardır. Bu nedenle madenî para deyince yalnız kuruşlar düşünülmez.
Kâğıt paralar
5 TL
10 TL
20 TL
50 TL
100 TL
200 TL
Kâğıt paralara banknot da denir. 5 TL’lik madenî para ile 5 TL’lik kâğıt paranın görünüşleri farklı, değerleri eşittir.
Bir liranın eşitleri
Kuruşlar bir araya getirilirken değerleri toplanır. Toplam 100 kuruş olduğunda 1 TL elde edilir.
50 kr. + 50 kr. = 100 kr. = 1 TL.
25 + 25 + 25 + 25 = 100 kuruş.
4 × 25 kr. = 1 TL.
Dört tane 50 kuruş ise 200 kuruş, yani 2 TL eder. Para adedi kadar her paranın değeri de önemlidir.
Lira ve kuruş dönüşümü
Lirayı kuruşa çevirirken her 1 TL yerine 100 kuruş alınır. Kuruşu liraya çevirirken her 100 kuruş bir lira olarak gruplanır.
4 TL = 400 kr.
400 kr. + 25 kr. = 425 kr..
6 TL = 600 kr.
600 kr. + 75 kr. = 675 kr..
750 kr. = 700 kr. + 50 kr.
700 kr. = 7 TL.
750 kr. = 7 TL 50 kr..
Aynı tutar, farklı paralar
Bir tutar, farklı paralar bir araya getirilerek oluşturulabilir. Paraların sayısı değişse de toplam değer aynı kalabilir.
100 TL + 20 TL + 10 TL = 130 TL. Burada 3 kâğıt para vardır.
50 TL + 50 TL + 10 TL + 10 TL + 10 TL = 130 TL. Burada 5 kâğıt para vardır.
İki gösterimdeki toplam para eşittir. Benzer biçimde iki tane 10 TL ile dört tane 5 TL de aynı değerdedir: 20 TL.
Kuruşlu tutarı oluşturma
Bir fiyat lira ve kuruşla verilmişse iki bölüm ayrı ayrı oluşturulur, sonra birlikte ödenir. Aşağıdaki fiyatlar örnek alışveriş tutarlarıdır.
Lira bölümü: 10 TL + 1 TL + 1 TL + 1 TL = 13 TL.
Kuruş bölümü: 50 kr. + 25 kr. = 75 kr..
Bu paraların toplamı 13 TL 75 kr. eder. 10 TL yerine iki tane 5 TL kullanılırsa toplam değişmez.
Silgi · 6 TL 75 kr.
5 TL + 1 TL + 50 kr. + 25 kr.
Kalemtıraş · 10 TL 25 kr.
10 TL + 25 kr.
Not defteri · 15 TL 50 kr.
10 TL + 5 TL + 50 kr.
Kantinde ödeme
Verilenler: Üç tane 5 TL ve iki tane 50 kuruş.
İstenen: Ödenen toplam tutar.
Çözüm: 5 + 5 + 5 = 15 TL. 50 + 50 = 100 kuruş = 1 TL. 15 + 1 = 16 TL.
Cevap: Süt 16 TL olduğundan Fidan süt almıştır.
Verilenler: Bir tane 10 TL ve beş tane 1 TL.
İstenen: Ödenen toplam tutar.
Çözüm: Beş tane 1 TL, 5 TL eder. 10 + 5 = 15 TL.
Cevap: Simit 15 TL olduğundan Ayhan simit almıştır.
Miktar artınca ödeme
Bir üründen iki birim alındığında, bir birimin fiyatı iki kez toplanır. Lira ve kuruşlar kendi aralarında hesaplanır.
Örnek: 1 kg patates 15 TL 75 kr. olduğunda 2 kg patatesin ücreti şöyle bulunur:
15 TL + 15 TL = 30 TL.
75 kr. + 75 kr. = 150 kr.
150 kr. = 1 TL 50 kr..
30 TL + 1 TL 50 kr. = 31 TL 50 kr.. Bu tutar, 20 TL + 10 TL + 1 TL + 50 kr. ile ödenebilir.
Benzer şekilde, bir bağı 8 TL olan maydanozun iki bağı 8 + 8 = 16 TL; kilogramı 22 TL 25 kr. olan soğanın 2 kg’ı 44 TL 50 kr. eder.
En az sayıda parayla ödeme
Aynı tutar ödenirken kullanılan para adedi azaltılabilir. Yeterli sayıda para bulunduğunda tutarı aşmayan büyük değerlerden başlanır; kalan tutar uygun paralarla tamamlanır.
375 TL örneği: 200 TL alındığında 175 TL kalır. Ardından 100 TL, 50 TL, 20 TL ve 5 TL eklenir. Böylece 5 parayla 375 TL tamamlanır.
| Tutar | Ödeme ve adet |
|---|---|
| 60 TL | 50 + 10 = 60 TL 2 para |
| 170 TL | 100 + 50 + 20 = 170 TL 3 para |
| 180 TL | 100 + 50 + 20 + 10 = 180 TL 4 para |
| 300 TL | 200 + 100 = 300 TL 2 para |
| 375 TL | 200 + 100 + 50 + 20 + 5 = 375 TL 5 para |
| 465 TL | 200 + 200 + 50 + 10 + 5 = 465 TL 5 para |
Paranın yetmesi
Bir ürünü almak için eldeki paranın toplamı, ürünün fiyatına eşit veya ondan fazla olmalıdır. Para yetmiyorsa eksik tutar çıkarma işlemiyle bulunur.
Onur’un bir tane 5 TL banknotu, Sedef’in beş tane 1 TL’si, Gamze’nin bir tane 5 TL madenî parası vardır.
Üçünün de parası 5 TLdir. Her biri 5 TL’lik el işi kâğıdını alabilir.
Meriç’in dört tane 1 TL’si vardır. Toplamı 4 TLdir.
5 TL’lik el işi kâğıdı için 5 − 4 = 1 TL eksiği vardır.
Balon 3 TL olduğunda dört çocuk da birer balon alabilir. Çünkü her birinin parası en az 3 TL’dir.
Adet değil, toplam değer
| Para grubu | Toplam |
|---|---|
| Tuğçe: 200 TL + 20 TL | 220 TL |
| Pınar: 100 TL + 100 TL + 50 TL | 250 TL |
| Kıvanç: 100 TL + 100 TL + 10 TL + 10 TL | 220 TL |
Tuğçe’nin 2, Kıvanç’ın 4 kâğıt parası vardır; fakat ikisinin de toplam parası 220 TLdir. Pınar’ın 3 kâğıt parası ise 250 TL eder. Daha çok sayıda para, her zaman daha büyük toplam anlamına gelmez.
Paramıza değer veririz
Paramız, ülkemiz için bir bağımsızlık simgesidir ve ekonomik özgürlüğü temsil eder.
Parayı dikkatli kullanmak, ihtiyaçlara öncelik vermek ve gereksiz harcamalardan kaçınmak aile bütçesini korur. Tasarruflu olmak, kaynakların verimli kullanılmasına ve ülke ekonomisine katkı sağlar.
Sık yapılan hatalar
1 TL, 100 kuruştur. Örneğin 4 TL 25 kr., 425 kuruş eder.
50 kuruştan küçük madenî paralar da vardır. 25 kuruş bunlardan biridir.
5 TL hem madenî hem kâğıt para olabilir. İkisinin değeri de 5 TL’dir.
50 TL’den büyük banknotlar da vardır. 100 TL ve 200 TL bunlara örnektir.
Para sayısı ile toplam tutar aynı şey değildir. Toplamı bulurken her paranın üzerindeki değer kullanılır.
Akılda kalsın
100 kuruş = 1 TL. Farklı paralarla aynı tutar oluşturulabilir. Paraları karşılaştırırken adetlerine değil, toplam değerlerine bakılır. Alışverişte eldeki para ile ürünün fiyatı karşılaştırılır; harcamalar dikkatli yapılır.