Zaman Ölçü Birimleri
Zamanı ölçerken saniye, dakika, saat, gün, hafta, ay ve yıl birimlerini kullanırız. Saatler gün içindeki zamanı, takvimler ise günleri ve ayları gösterir.
1. Saniye ve dakika
Kısa süren olayları saniye ile ölçebiliriz. Saniyenin kısa gösterimi s harfidir.
1 dakika = 60 saniye
Bir sayfayı çevirmek veya kapı zilinin kısa bir kez çalması genellikle 1 dakikadan kısa sürer. Teneffüs ise 1 dakikadan uzun sürer.
Çözümlü örnek: 70 saniye
70 saniyenin içindeki 60 saniye, 1 dakikadır. Geriye 10 saniye kalır.
Her kutu 10 saniyeyi gösterir.
| 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 | 10 |
60 saniye + 10 saniye = 1 dakika 10 saniye
Gösterim değişir; geçen süre aynı kalır.
2. Saatlerde Romen rakamları
Bazı saatlerde sayılar Romen rakamları ile gösterilir. Bu gösterimlerde I = 1, V = 5, X = 10 anlamına gelir.
III, üç tane I olduğu için 3; VI, 5 ve 1 birlikte olduğu için 6 anlamına gelir.
IV = 4 ve IX = 9 yazımlarında I, büyük sembolün önündedir: IV, 5’ten bir eksik; IX, 10’dan bir eksiktir.
| Sayı | Romen |
|---|---|
| 1 | I |
| 2 | II |
| 3 | III |
| 4 | IV |
| 5 | V |
| 6 | VI |
| 7 | VII |
| 8 | VIII |
| Sayı | Romen |
|---|---|
| 9 | IX |
| 10 | X |
| 11 | XI |
| 12 | XII |
| 13 | XIII |
| 14 | XIV |
| 15 | XV |
| 16 | XVI |
| Sayı | Romen |
|---|---|
| 17 | XVII |
| 18 | XVIII |
| 19 | XIX |
| 20 | XX |
| 21 | XXI |
| 22 | XXII |
| 23 | XXIII |
| 24 | XXIV |
Romen rakamlarını okuyalım
XIV = 10 + 4 = 14
XIX = 10 + 9 = 19
XXIV = 20 + 4 = 24
Bu saatte kısa mavi akrep VII’yi (7), uzun turuncu yelkovan XII’yi (12) gösterir.
Saat 07.00’dır. “Saat yedi.” diye okunur.
IV ile VI aynı değildir: IV = 4, VI = 6.
IX ile XI aynı değildir: IX = 9, XI = 11.
Romen rakamları saatlerin yanında yüzyıllarda, tarihî adlarda, kitap ciltlerinde ve sıralamalarda da kullanılır.
II. Dünya Savaşı → 2. Dünya Savaşı
XX. yüzyıl → 20. yüzyıl
III. Selim → 3. Selim
V. cilt → 5. cilt; VI. cilt → 6. cilt
XVII. sempozyum → 17. sempozyum
3. Bir gün 24 saattir
1 saat = 60 dakika
1 gün = 24 saat
Saat kadranında 1’den 12’ye kadar sayılar vardır. Akrep, bir günde kadranı iki kez dolaşır. Bu nedenle aynı ibre görünümü gün içinde iki farklı zamanı gösterebilir.
04.15 — Öğleden önce
16.15 — Öğleden sonra
Öğleden sonraki gösterimde saat bölümüne 12 eklenir: 4 + 12 = 16. Dakika bölümü 15 olarak kalır.
16.15, “On altıyı çeyrek geçiyor.” diye okunur.
Öğleden sonra 1’den 11’e kadar olan saatlere 12 eklenir. Öğlen 12.00, gece yarısı 00.00 ile gösterilir.
Öğleden önce → Öğleden sonra
| Önce | Sonra |
|---|---|
| 04.25 | 16.25 |
| 06.05 | 18.05 |
| 06.50 | 18.50 |
4. Gün ve hafta
1 hafta = 7 gün
Günlerin sırası: Pazartesi → Salı → Çarşamba → Perşembe → Cuma → Cumartesi → Pazar.
Hafta içi: Pazartesi, salı, çarşamba, perşembe ve cuma olmak üzere 5 gündür.
Hafta sonu: Cumartesi ve pazar olmak üzere 2 gündür.
Hafta sonundan sonra ilk okul günü pazartesi, hafta sonundan önceki son okul günü cumadır.
5. Ay ve yıl
1 yıl = 12 ay. Aylar aşağıdaki sırayla birbirini izler. Aralık ayından sonra yeni yılın ocak ayı başlar.
Bir ay yaklaşık 30 gün ve yaklaşık 4 hafta kabul edilir. Ancak ayların gün sayıları aynı değildir. Örneğin 30 gün, 4 hafta 2 gün eder; çünkü 4 hafta 28 gündür.
| Ay | Gün |
|---|---|
| 1. Ocak | 31 |
| 2. Şubat | 28* |
| 3. Mart | 31 |
| 4. Nisan | 30 |
| 5. Mayıs | 31 |
| 6. Haziran | 30 |
| Ay | Gün |
|---|---|
| 7. Temmuz | 31 |
| 8. Ağustos | 31 |
| 9. Eylül | 30 |
| 10. Ekim | 31 |
| 11. Kasım | 30 |
| 12. Aralık | 31 |
* Bu örnekte Şubat 28 gündür. Şubatın gün sayısı yıla göre değişebilir.
365 günlük bir yıl, 52 hafta 1 gün eder. Yıl için yaklaşık 52 hafta denir; 52 hafta tam olarak 365 gün değildir.
Ayların gün sayısını boğumlarla hatırlama
Elin boğumları çıkıntılar, araları ise çukurlar oluşturur. Aşağıdaki şemalarda sayılar ayların sırasını gösterir.
Mavi çıkıntılar: 31 gün. Turuncu çukurlar: 30 gün; Şubat farklıdır.
Ocak–Temmuz
1. Ocak, 3. Mart, 5. Mayıs ve 7. Temmuz çıkıntıya denk gelir: 31 gün.
4. Nisan ve 6. Haziran 30 gün; 2. Şubat bu örnekte 28 gün sürer.
Ağustos–Aralık
Diğer elin ilk boğumunda 8. Ağustos başlar. 8. Ağustos, 10. Ekim ve 12. Aralık 31 gün sürer.
9. Eylül ve 11. Kasım 30 gün sürer. Temmuz ve ağustos art arda 31 gündür.
6. Takvim okuma
Takvimde bir ayın günleri haftanın günlerine göre yerleştirilir. Aynı sütundaki tarihler arasında 7 gün vardır.
Örnek takvim: Aralık
| Pt | Sa | Ça | Pe | Cu | Ct | Pz |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | |
| 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 | 31 |
Pt: Pazartesi · Sa: Salı · Ça: Çarşamba · Pe: Perşembe · Cu: Cuma · Ct: Cumartesi · Pz: Pazar
Bu örnekte ayın ilk günü 1 Aralık Salı, son günü 31 Aralık Perşembe’dir. Aralık 31 gündür.
Mor sütundaki 3, 10, 17, 24 ve 31 tarihleri perşembedir. Turuncu sütunlar hafta sonunu gösterir.
7. Süreleri farklı birimlerle gösterme
Saniyeleri dakikaya çevirirken 60 saniyelik, dakikaları saate çevirirken 60 dakikalık bölüm ayrılır. Artan miktar kendi birimiyle yazılır.
68 saniye
60 saniye + 8 saniye
= 1 dakika 8 saniye
76 saniye
60 saniye + 16 saniye
= 1 dakika 16 saniye
85 dakika
60 dakika + 25 dakika
= 1 saat 25 dakika
99 dakika
60 dakika + 39 dakika
= 1 saat 39 dakika
Örneğin 85 dakikanın 60 dakikası 1 saat eder. Kalan 25 dakika da yazılınca sonuç 1 saat 25 dakika olur.
60 saniye = 1 dakika · 60 dakika = 1 saat · 24 saat = 1 gün
Karıştırmayalım
70 saniye, 1 dakika 70 saniye değildir. İçindeki 60 saniye dakikaya çevrildiği için kalan yalnız 10 saniyedir.
Öğleden sonraki saatte dakikaya 12 eklenmez. 04.15 → 16.15 olur; dakika 15 olarak kalır.
Her ay 30 gün değildir. “Yaklaşık 30 gün” ifadesi, bütün ayların eşit olduğunu göstermez.
Akılda kalsın
Zaman birimleri saniye → dakika → saat → gün → hafta → ay → yıl sırasıyla düşünülür. Dakika ve saatte 60, günde 24, haftada 7, yıldaki ay sayısında 12 temel sayılardır.
Saatlerde Romen rakamları da kullanılabilir. Ayların uzunluğu takvimden okunur; ay ve hafta arasındaki ilişki yaklaşıktır.