3. SINIF TÜRKÇE • SÖZCÜK BİLGİSİ
💬 Deyimler ve Atasözleri
Deyimler anlatımımıza renk katar, atasözleri ise geçmişten gelen deneyimleri ve öğütleri aktarır.
🗨️ Deyim nedir?
Genellikle gerçek anlamından uzaklaşmış, kendine özgü bir anlam taşıyan kalıplaşmış sözlere deyim denir.
Örnek: Küplere binmek
Gerçekten bir küpün üzerine çıkmak değil, çok öfkelenmek demektir.
📜 Atasözü nedir?
Uzun deneyim ve gözlemlere dayanılarak söylenmiş, öğüt verici kalıplaşmış sözlere atasözü denir.
Örnek: Damlaya damlaya göl olur.
Az miktarlar zamanla birikerek çoğalır.
📌 Ortak özellikleri
- Deyimler ve atasözleri kalıplaşmış sözlerdir.
- Sözcüklerinin yerleri gelişigüzel değiştirilemez.
- Yerlerine aynı anlamı taşıdığı düşünülen başka sözcükler getirilemez.
- Dilde uzun zamandır kullanılan hazır anlatımlardır.
🎈 Deyimler ve anlamları
Davranışlarıyla birinin sevgisini ve beğenisini kazanmak.
Birini veya bir şeyi koruyup gözetmek.
Söylenenleri önemsememek ve dinlememek.
Çok öfkelenmek.
Yapabileceği bütün çabayı göstermek.
Bir konuşmayı istemeden işitmek.
Çok sevinmek.
Bir kişinin gözünde değerini kaybetmek.
Birine yardım etmek ve onu korumak.
Bir işe girişmek veya bir işi başlatmak.
Çok şaşırmak, şaşakalmak.
Kısa bir süre, fazla dikkat etmeden bakmak.
Birini veya bir yeri çok özlemek.
✏️ Deyimleri cümle içinde görelim
Başarılarıyla hem ailesinin hem de öğretmeninin gözüne girdi.
Başarıları sayesinde onların sevgisini ve beğenisini kazandı.
Annem, “Ben gelene kadar kardeşine göz kulak ol.” dedi.
Annesi, kardeşini koruyup gözetmesini istedi.
Söylediklerime kulak asmadığı için resmi istediği gibi olmadı.
Söylenenleri dinlemediği ve önemsemediği anlatılıyor.
Kardeşim oyuncağını bulamayınca küplere bindi.
Oyuncağını bulamayınca çok öfkelendi.
Yarışma boyunca elinden geleni yaptı.
Başarabilmek için yapabileceği bütün çabayı gösterdi.
Konuşulanlara kulak misafiri olduğunu söyleyince onu da yanımıza çağırdık.
Konuşmayı istemeden işittiği anlatılıyor.
📖 Atasözleri ve verdikleri mesajlar
Küçük birikimler zamanla çoğalarak büyük bir değere ulaşır.
Harcamalarımızı gelirimize ve imkânlarımıza göre yapmalıyız.
Çalışan kişi gelişir, canlılığını ve gücünü korur.
Önemsiz görünen bir şey ileride işe yarayabilir.
Güneş ışığı ve sağlıklı bir ortam insan sağlığı için önemlidir.
Çalışkanlık: Çalışan kişi gücünü ve becerisini kaybetmez.
Eğitim: İnsanlar küçük yaşlarda daha kolay eğitilir.
Yardımlaşma: İnsanlar birlikte çalışınca daha başarılı olur.
Tutumluluk: Zor zamanlar için birikim yapmalıyız.
Dayanışma: Birlikte hareket eden insanlar güçlenir.
Planlılık: Yapılması gereken işi zamanında tamamlamalıyız.
Dürüstlük: Sürekli yalan söyleyen kişi doğru söylediğinde de güven kaybeder.
⚖️ Karıştırmayalım
Deyimler çoğunlukla bir durumu veya duyguyu etkili biçimde anlatır.
Atasözleri toplumun deneyimlerini aktarır ve çoğunlukla öğüt verir.
⭐ Akılda kalsın
Deyimler anlatımı güçlendirir, atasözleri deneyimlerden doğan öğütleri aktarır.
Her ikisi de kalıplaşmış söz olduğu için sözcüklerinin yerini değiştirmeyiz.