4. SINIF DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ
Günlük Konuşmalarda Dinî İfadeler
Din, Allah’ın peygamberleri aracılığıyla bildirdiği ve insanları kendi istekleriyle iyiye ve doğruya yönlendiren ilke, emir ve yasaklardır. İslam dinine inanan kişiye Müslüman denir.
Günlük konuşmalarımızda Allah, peygamber, besmele, selam ve şükür gibi dinle ilgili kelime ve ifadeler kullanırız.
1. Allah (cc)
İslam inancına göre Allah birdir ve her şeyin yaratıcısıdır. Eşi ve benzeri yoktur. Hiçbir şeye muhtaç değildir; bütün varlıklar O’na muhtaçtır.
Allah her şeyi bilir, görür ve işitir. Gücü sınırsızdır. İnsanları sever; merhametli ve bağışlayıcıdır. O’nu gözümüzle göremeyiz; Kur’an-ı Kerim’de ve hadislerde bildirilen isim ve özellikleriyle tanırız.
(cc), “Cellecelâlüh” ifadesinin kısaltmasıdır; “Şanı yüce olan” anlamına gelir.
2. Peygamber
Peygamber, Allah’ın insanlar arasından seçtiği, emir ve yasaklarını insanlara bildirmekle görevlendirdiği elçidir. Peygamberler insanlara doğru yolu gösterir ve güzel davranışlarıyla örnek olurlar.
Hz. Âdem (as), ilk insan ve ilk peygamberdir. Hz. Muhammed (sav) ise son peygamberdir. Gönderilen peygamberlerin kesin sayısı bilinmez; Kur’an-ı Kerim’de 25 peygamberin adı geçer.
Hz., saygı bildiren “Hazreti” sözünün kısaltmasıdır. (as), “Aleyhisselam” diye okunur; “Selam, esenlik onun üzerine olsun.” demektir.
3. Eûzübesmele
Eûzü billâhi mineşşeytânirracîm
“Kovulmuş şeytandan Allah’a sığınırım.”
Bismillâhirrahmânirrahîm
“Rahman ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.”
Bu iki ifade birlikte söylendiğinde eûzübesmele olur. Yalnız “Bismillâhirrahmânirrahîm” ifadesine ise besmele denir. Besmeleyle Allah’ı anar, O’na olan güvenimizi belirtir ve yardımını dileriz.
Günlük yaşamdan: Yemeğe başlarken, su içmeden önce, evden içeri girerken veya yatarken besmele çekeriz.
4. Selam
Selamlaşmak, karşımızdaki kişiye iyilik ve esenlik dilemektir. İnsanlar arasında sevgi, saygı ve güveni güçlendirir. Verilen selama aynı şekilde veya daha güzel bir selamla karşılık verilir.
Selamünaleyküm
“Selam, esenlik sizin üzerinize olsun.”
Aleykümselam
“Selam sizin de üzerinize olsun.”
“Merhaba”, “İyi günler”, “Hayırlı sabahlar” ve “Hayırlı akşamlar” da günlük hayatta kullanılan selamlaşma sözleridir.
Selamlaşma adabında gencin yaşlıya, araçta olanın yayaya, arkadan gelenin önden gidene ve az sayıdaki topluluğun çok sayıdaki topluluğa selam vermesi öğütlenir.
5. Hamt ve şükür
Hamt, Allah’ı övgü ve yüceltme sözleriyle anmaktır. Şükür ise sahip olduğumuz nimetleri Allah’ın verdiğini bilerek O’na teşekkür etmektir. Şükür, söz ve davranışlarla gösterilir.
Hamtte övgü, şükürde teşekkür anlamı öne çıkar. Günlük dilde bu ifadeler birbirinin yerine de kullanılabilir.
Sağlığımız, ailemiz, su, hava ve yiyeceklerimiz şükrettiğimiz nimetlerdendir. Bize iyilik yapan insanlara da teşekkür ederiz.
Elhamdülillah: “Hamt Allah’a aittir.” anlamına gelir.
Yemeğimizi bitirdiğimizde “Elhamdülillah”, sevindiğimiz bir durumda “Çok şükür Allah’ım”, nasıl olduğumuz sorulduğunda “Hamdolsun, iyiyim.” deriz.
6. Tekbir ve salavat
Tekbir: Allahüekber
“Allah en yücedir.” demektir. Bu sözü söylemeye tekbir getirmek denir.
Ezan ve kamet bu ifadeyle başlar. Namaza başlarken, namazdaki bazı hareketlerde, namaz sonrası tespihte ve bayram tekbirlerinde Allah’ın yüceliği dile getirilir.
Salavat, Hz. Muhammed (sav) için Allah’tan rahmet ve esenlik dileğimizi belirten duadır. Salavat getirerek Peygamberimize sevgimizi ve saygımızı ifade ederiz.
Allâhümme salli alâ Muhammed
“Allah’ım, Hz. Muhammed’e esenlik ve iyilik ver, rahmet eyle.”
“Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed” ifadesinde Peygamberimizle birlikte ailesi için de rahmet ve esenlik dilenir. Peygamberimizin aile bireylerine Ehlibeyt denir.
Peygamberimizin adından sonra söylenen “Sallallahü aleyhi vesellem” de bir salavat ifadesidir. Yazıda (sav) biçiminde kısaltılır; Allah’ın ona rahmet etmesini ve esenlik vermesini dile getirir.
7. Estağfirullah
Estağfirullah
“Allah’tan bağışlama dilerim.” demektir.
Bir hata yaptığını fark eden kişi pişman olur, Allah’tan bağışlanma diler ve davranışını düzeltmeye çalışır. Tövbe etmek, günahtan vazgeçip onu bir daha yapmamaya karar vermektir.
Bu söz, günlük konuşmalarda nezaket ve alçak gönüllülük göstermek için de kullanılır.
8. Sübhanallah
Sübhanallah
“Allah her türlü eksiklikten ve kusurdan uzaktır.” anlamına gelir.
Bu ifadeyi söylemeye Allah’ı tespih etmek denir. Çevremizdeki güzellikler de bize Allah’ı hatırlatır.
Namazdan sonra tespih çekilirken 33 kez Sübhanallah, 33 kez Elhamdülillah ve 33 kez Allahüekber denir.
9. Sevap, günah, helal ve haram
Bu kavramlar, dinimizin güzel davranışlara yönlendirmesini ve zararlı davranışlardan uzaklaştırmasını anlamamıza yardımcı olur.
Sevap
İman, ibadet ve güzel davranışlar karşılığında Allah’ın (cc) vereceği ödüldür.
Örnek: Yardım etmek, dürüst olmak, anne babaya iyi davranmak ve hayvanlara merhamet göstermek sevap kazandırır.
Günah
Dinin emir ve yasaklarına aykırı iş ve davranışlardır.
Örnek: İnsanlara zarar vermek, doğayı kirletmek ve başkasının meyvesini izinsiz almak günah olan davranışlardır.
Helal
Dinimizin yapılmasına, söylenmesine, yenilip içilmesine izin verdiği şeylerdir.
Örnek: Anne babanın verdiği harçlığı almak, hediye edilen kalemi kullanmak ve kendi bahçemizin meyvesini yemek helaldir.
Haram
Allah’ın (cc) kesin olarak yasakladığı iş ve davranışlardır.
Örnek: Yalan söylemek, iftira atmak ve başkasına ait bir şeyi izinsiz almak haramdır.
Karıştırmayalım
Haram, davranışın dinimizce kesin olarak yasaklandığını belirtir. Bu davranışı yapmak günah işlemek demektir. Helal ise izin verileni anlatır; sevap güzel davranışın karşılığındaki ödüldür.
Örneğin hediye edilen bir kalemi almak helaldir. Başkasının kalemini izinsiz almak ise haramdır ve günah olan bir davranıştır.
Akılda kalsın
Besmeleyle Allah’ın adını anar, selamla iyilik dileriz. Hamt ve şükürle nimetleri hatırlarız. Tekbirle Allah’ın yüceliğini, Sübhanallah diyerek kusurlardan uzak olduğunu belirtiriz. Salavatla Peygamberimize dua eder, Estağfirullah diyerek Allah’tan bağışlanma dileriz.