4. SINIF · DİN KÜLTÜRÜ VE AHLAK BİLGİSİ
Hz. Muhammed’in (sav) Doğduğu Çevre
Hz. Muhammed (sav), Mekke’de dünyaya geldi. Onun doğduğu çevreyi tanımak için o dönemin yaşam biçimlerini, toplum düzenini ve inançlarını öğreniriz.
1. Mekke ve Hicaz
Mekke, Arap Yarımadası’nda bulunan eski yerleşim merkezlerinden biridir. Günümüzde Suudi Arabistan sınırları içindedir.
Arap Yarımadası
Hicaz bölgesi
Mekke, Medine ve Taif bu bölgede yer alır.
Kur’an-ı Kerim’de Mekke için “Şehirlerin anası” ifadesi kullanılır. (Enam suresi, 92. ayet)
2. Kabile düzeni
Kabile, aynı atadan gelen ve aralarında soy bağı bulunan insanların oluşturduğu topluluktur. O dönemde toplumsal yaşam kabileler etrafında şekillenirdi.
- Her kabilenin bir başkanı vardı. Başkan, genellikle yaşlı, bilgili ve tecrübeli kişilerden seçilirdi.
- Kabileler çoğunlukla ortak atalarının adını alırdı. Üyeleri genellikle aynı bölgede yaşar ve birbirini korurdu.
- Kabile bağını kaybetmek, kişinin can ve mal güvenliğini tehlikeye düşürürdü.
Kabile üyeleri, haksız olsa bile kendi kabilesinden olan kişiyi savunabiliyordu. Kan davaları ve kabileler arasındaki savaşlar toplumun huzurunu bozuyordu.
3. İki farklı yaşam biçimi
Hadari: Yerleşik yaşam
Şehir ve köylerde yerleşik yaşayanlara hadari denirdi. Daha çok tarım, ticaret ve el sanatlarıyla uğraşırlardı.
Bedevi: Göçebe yaşam
Çöl ve vahalarda göçebe yaşayanlara bedevi denirdi. Genellikle hayvancılıkla geçinir, su ve otlak bulmak için göç ederlerdi.
Deve, açlığa ve susuzluğa uzun süre dayanabildiği için çöl yaşamında önemliydi. Ticaret yolculuklarında yük ve insan taşımak için kullanılırdı.
4. Toplumdaki haksızlıklar
O dönemin toplumunda güçlü kişiler, haksız olduklarında bile haklı sayılabiliyordu. İnsanların can ve mal güvenliği yeterince korunmuyordu.
Çocuklar arasında ayrım
Erkek çocuk sahibi olmak üstünlük sayılıyor, kız çocuklarına değer verilmiyordu. Kız çocuklarına karşı bu tutum, Kur’an-ı Kerim’de kınanır.
Zuhruf suresi, 17. ayet; Nahl suresi, 58–59. ayetler.
Kölelik
Kölelik yaygındı. Köleler özgürlüklerinden ve haklarından yoksun bırakılıyor, alınıp satılıyor ve kötü muamele görüyordu.
İçki, kumar ve falcılık da yaygındı. Bu davranışlar ve adaletsizlikler toplumsal yaşamı olumsuz etkiliyordu.
5. Kültür ve güzel davranışlar
Şiir ve hitabet
Şiir ve güzel söz söyleme sanatı olan hitabet gelişmişti. Mekke’de her yıl şiir yarışmaları yapılırdı.
Cömertlik ve ikram
Toplumdaki olumsuzlukların yanında cömertlik ve misafirlere ikramda bulunma gibi güzel davranışlar da vardı.
6. Dinî yaşam ve putlara tapma
Hz. Muhammed’in (sav) doğduğu çevrede putperestlik yaygındı. Putperestlik, putlara tapmaya dayanan inanç biçimidir.
Put; taş, ağaç, maden ve toprak gibi maddelerden, tapınmak amacıyla yapılan heykeldir.
- Putlara dua edilir, adak adanır ve onlar için kurban kesilirdi.
- Putlardan sağlık, zenginlik, erkek çocuk ve savaşlarda zafer gibi dileklerde bulunulurdu.
- Evlerde ve kabilelerde putlar bulunurdu. Kâbe’nin içi ve çevresi de putlarla doldurulmuştu; içinde yaklaşık 360 put vardı.
Mekkeli putperestler Allah’ın varlığını ve yaratıcılığını kabul ederdi. Ancak putların kendilerini Allah’a yaklaştıracağına inanır, ahireti ve yeniden dirilişi kabul etmezlerdi.
7. İnançla ilgili kavramlar
Tevhit
Allah’ın bir olduğuna inanmaktır.
Şirk ve müşrik
Allah’a başka varlıkları ortak koşmaya şirk, böyle inanan kişiye müşrik denir.
Hanifler
Hz. İbrahim’in (as) öğrettiği tevhit inancını benimseyen kişilerdi. Allah’ın birliğine inanır, putlara tapmayı reddederlerdi. Sayıları azdı.
Mekke ve çevresinde Hristiyanlık ve Yahudilik inancına sahip kişiler de bulunuyordu. Toplumdaki herkes aynı inanca sahip değildi.
8. Cahiliye Dönemi
Hz. Muhammed’in (sav) peygamberliğinden önce, doğduğu çevrede cehalet ve kötülüklerin yaygın olduğu döneme Cahiliye Dönemi denir. Putperestlik, adaletsizlik, kölelik ve kabile çatışmaları bu dönemin belirgin özelliklerindendi.
Akılda kalsın
Hz. Muhammed (sav), Hicaz bölgesindeki Mekke’de doğdu. Toplumda kabile düzeni, yerleşik ve göçebe yaşam vardı. Putperestlik yaygındı; Hanifler ise Allah’ın birliğine inanıyordu. Haksızlıkların yanında cömertlik ve misafire ikram gibi güzel davranışlar da görülüyordu.