4. SINIF · FEN BİLİMLERİ
5. ÜNİTE · AYDINLATMA VE SES TEKNOLOJİLERİ
Uygun Aydınlatma
Işığın miktarı, yönü ve kullanıldığı yer günlük yaşamımızı etkiler. Uygun aydınlatma, çevremizi rahatça görmemizi sağlarken enerjiyi tasarruflu kullanmamıza da yardımcı olur.
1. Uygun Aydınlatma
Bir ortamın, enerjiyi verimli kullanan bir ışık kaynağıyla doğru renkte ve yeterli miktarda aydınlatılmasına uygun aydınlatma denir. Kullanılan ışık, ortamın ve yapılan işin ihtiyacına uygun olmalıdır.
Az ışık, kitap okurken yazıları görmeyi zorlaştırabilir. Gereğinden fazla parlak ışık ise gözleri kamaştırabilir. Bu nedenle uygun aydınlatma, her yeri olabildiğince çok ışıkla doldurmak değildir.
Örneğin çalışma odasına takılan bir lamba yeterli ışık vermiyorsa okuma ve yazma sırasında zorlanılır. Ortamın büyüklüğüne ve kullanım amacına uygun bir lamba seçilmesi gerekir. Aydınlatmada beyaz ışıktan da yararlanılabilir.
2. Çalışma Masasında Lambanın Yeri
Çalışma lambasının ışığı doğrudan göze gelmemeli, yukarıdan aşağıya doğru çalışma alanına yönelmelidir. Amaç, gözleri kamaştırmadan kitap ve defterin rahatça görülmesini sağlamaktır.
Sağ elle yazan kişiler lambayı sol tarafa yerleştirir. Böylece yazı yazan sağ elin gölgesinin kâğıdın üzerine düşmesi önlenir.
Sol elle yazan kişiler ise lambayı sağ tarafa yerleştirir. Işığın, yazı yazılan elin karşı tarafından gelmesi kâğıdın daha iyi görülmesine yardımcı olur.
3. Işığın Doğru Yere Yöneltilmesi
Aydınlatma araçları, ışığı ihtiyaç duyulan alana vermelidir. Gereksiz yönlere yayılan ışık, aydınlatılmak istenen yere yeterince ulaşmaz ve enerji boşa harcanabilir.
Sokak lambaları, yolu ve kaldırımı aydınlatacak şekilde yerleştirilmelidir. Işık gökyüzüne doğru değil, yukarıdan aşağıya yöneltilmelidir.
Bir ortamda gereğinden fazla sayıda veya gereğinden fazla parlak lamba kullanılması enerji israfına yol açar. Lamba sayısı ve ışık miktarı, alanın ihtiyacına göre belirlenmelidir.
4. Gün Işığından Yararlanma
Gündüzleri güneş ışığından mümkün olduğunca yararlanılması, lambaların kullanım süresini azaltır. Ortam yeterince aydınlıkken perdeleri kapatıp lambaları açmak, gereksiz elektrik tüketimine neden olur.
Güneş ışığının yetersiz kaldığı durumlarda ve geceleri aydınlatma araçları kullanılır. Tasarruf etmek için karanlıkta ders çalışmak veya kitap okumak uygun değildir.
Açık renkli duvarlar ve mobilyalar, ortamın daha aydınlık olmasına yardımcı olur. Böylece ek aydınlatmaya duyulan ihtiyaç azalır. Ancak duvarların açık renkli olması, ışık kaynağına duyulan ihtiyacı tamamen ortadan kaldırmaz.
5. Aydınlatma ve Göz Sağlığı
Gözlerin rahat çalışabilmesi için ortam yeterli ve dengeli biçimde aydınlatılmalıdır. Çok parlak ışık göz kamaşmasına, yetersiz ışık ise gözlerin yorulmasına neden olabilir.
Bilgisayar kullanırken ve televizyon izlerken ortamın tamamen karanlık olması uygun değildir. Karanlıkta ekrandan gelen ışık daha yoğun algılanır ve gözler yorulabilir.
Güneş’e doğrudan bakmak gözlere zarar verebilir. Güneş gözlüğü takılması da Güneş’e doğrudan bakmayı güvenli hâle getirmez.
Araçların uzun farları gereksiz yere kullanıldığında karşıdaki sürücülerin ve yayaların gözlerini kamaştırabilir. Bu durum trafik güvenliğini olumsuz etkiler.
6. İsraf ve Tasarruf
Kaynakların ihtiyaç dışında kullanılmasına israf, kaynakları tüketirken dikkatli ve ölçülü davranılmasına tasarruf denir. Elektrik, su, doğal gaz ve para tasarruflu kullanılması gereken kaynaklardır.
Aydınlatma araçlarının çoğu pil, batarya, akü veya şehir elektriğiyle çalışır. Bu araçları tasarruflu kullanmak, yararlandıkları elektrik kaynaklarını da dikkatli kullanmak anlamına gelir.
Kullanılmayan odalardaki lambaların açık bırakılması israftır. Evde veya okulda bir alandan çıkıldığında, aydınlatmaya artık ihtiyaç yoksa lambaların kapatılması tasarruf sağlar.
Örneğin sınıfın temizliği bittikten sonra lambaların kapatılması, boş sınıfta gereksiz elektrik harcanmasını önler. Gün ışığı yeterliyken lambaların kapalı tutulması da tasarruflu bir davranıştır.
7. Tasarruf Sağlayan Lambalar
Tasarruflu ampuller ve LED lambalar, aynı düzeyde aydınlatma sağlamak için akkor ampullere göre daha az elektrik enerjisi harcar. Bu nedenle uygun lamba seçimi elektrik tüketimini azaltır.
Harekete duyarlı lambalar, insanların hareketini algıladığında yanar. Hareket algılanmadığında bir süre sonra kapanarak gereksiz yere açık kalmayı önler.
Bu lambalar bina girişlerinde, merdivenlerde ve koridorlarda kullanılabilir. Örneğin merdivenden biri geçerken ışık yanar; alan boş kaldığında sürekli elektrik harcanmaz.
8. Tasarrufun Aile ve Ülke Ekonomisine Katkısı
Elektrik faturası, belirli bir dönemde kullanılan şehir elektriği miktarını ve bunun için ödenecek ücreti gösterir. Faturanın bir bölümü aydınlatma amacıyla tüketilen elektriğin karşılığıdır.
Aydınlatma araçları tasarruflu kullanıldığında elektrik tüketimi ve aydınlatma için ödenen ücret azalır. Böylece aile bütçesine katkı sağlanır.
Okullarda gün ışığından yararlanılması ve gereksiz yanan lambaların kapatılması da elektrik giderlerini azaltır. Öğrencilerin bu konuda bilinçlenmesi, tasarruflu davranışların yaygınlaşmasını sağlar. Okulun giderlerinin azalması ülke ekonomisine de katkıda bulunur.
Elektrik üretiminde kömür, petrol ve doğal gaz gibi kaynaklardan da yararlanılır. Bu kaynaklar sınırsız değildir. Elektriğin gereksiz yere tüketilmemesi, doğal kaynakların korunmasına yardımcı olur.
Akılda Kalsın
Uygun aydınlatma; doğru renkte, yeterli miktarda ve ihtiyaç duyulan yere yöneltilmiş ışıkla sağlanır. Işık doğrudan göze gelmemelidir.
Sağ elle yazarken lamba solda, sol elle yazarken lamba sağda olmalıdır. Gün ışığından yararlanılması ve kullanılmayan lambaların kapatılması tasarruf sağlar.
Tasarruflu ve harekete duyarlı lambalar elektrik tüketimini azaltır. Uygun aydınlatma gözlerin rahat çalışmasına yardımcı olur; tasarruf ise aile bütçesine, ülke ekonomisine ve doğal kaynakların korunmasına katkıda bulunur.