4. SINIF · SOSYAL BİLGİLER
3. ÜNİTE · SOSYAL VE DOĞAL ÇEVREMİZ
3.3 Çevremi Keşfediyorum
Yaşadığımız mahalle yakın çevremizin bir parçasıdır. Çevremizde gördüğümüz dağlar, ağaçlar, yollar ve binalar aynı biçimde oluşmamıştır. Bazıları doğal süreçlerle oluşurken bazıları insanlar tarafından yapılmıştır.
🌿 Doğal Unsurlar
Doğal süreçlerle oluşan, oluşumunda insan katkısı bulunmayan unsurlara doğal unsur denir. İnsanlar bir dağı, denizi veya doğal bir gölü bina yapar gibi inşa etmez; bunlar doğanın bir parçasıdır.
Orman, dağ, tepe, göl, ova, akarsu, şelale, mağara ve deniz doğal unsurlara örnektir. Görünüşleri ve özellikleri farklı olsa da doğal süreçlerle oluşmaları bakımından ortak bir özellik taşırlar.
Bir çevrede birden fazla doğal unsur bulunabilir. Dağların yakınında orman, ormanın yanında akarsu, akarsuyun ulaştığı yerde bir göl görülebilir.
Doğal unsurların hepsi canlı değildir. Ağaç doğal bir canlıdır; dağ ve göl ise canlı olmadıkları hâlde doğal unsurdur. Bir unsurun doğal olup olmadığını anlamak için yalnız canlılığına değil, nasıl oluştuğuna bakılır.
🏘️ Beşerî Unsurlar
İnsanların oluşturduğu yapılara ve düzenlediği alanlara beşerî unsur denir. “Beşerî” sözcüğü insanla ilgili olanı anlatır. Evler, okullar, hastaneler, yollar, köprüler, parklar ve fabrikalar beşerî unsurlara örnektir.
İnsanlar bu yapıları ihtiyaçlarını karşılamak, yaşamlarını kolaylaştırmak ve çevrelerini güzelleştirmek amacıyla oluşturur. Örneğin bir akarsuyun üzerinden geçmek için köprü yapılır; köprü ulaşımı kolaylaştırır.
Beşerî unsurlar yapılırken doğadaki malzemelerden yararlanılır. Ancak bir yapıda doğal malzeme kullanılması, o yapıyı doğal unsur yapmaz. Önemli olan, yapının insanlar tarafından oluşturulmuş olmasıdır.
🏫 İhtiyaçlarımızı Karşılayan Yapılar
Çevremizdeki beşerî unsurların farklı görevleri vardır. Hangi amaçla yapıldıklarını bildiğimizde günlük yaşamımızdaki yerlerini daha iyi anlarız.
🌉 Aynı Çevrede Birlikte
Akarsu doğal, üzerindeki köprü beşerî unsurdur. Akarsu doğal süreçlerle oluşmuştur; köprü ise insanların karşı kıyıya geçebilmesi için yapılmıştır.
Bir ormanın yakınındaki yol veya okul, doğal çevrenin içinde bulunsa da beşerî unsurdur. Bir unsurun bulunduğu yer, onun nasıl oluştuğunu değiştirmez.
İçinde ağaçlar bulunan bir park da insanlar tarafından düzenlendiği için beşerî unsurdur. Yeşil görünmek tek başına doğal unsur olmak anlamına gelmez. Doğal bir göl ile insanların yaptığı baraj da bu nedenle aynı grupta değerlendirilmez.
🚌 Bir Yolculukta Çevremiz
Bir yolculuk sırasında caddeler, apartmanlar, üniversite binaları, tramvay durakları, otoparklar ve hayvanat bahçeleri görülebilir. Bunlar insanların oluşturduğu beşerî unsurlardır.
Yol ilerledikçe görülen dağlar, tepeler, ormanlar, akarsular, doğal göller ve deniz ise doğal unsurlardır. Aynı yolculukta her iki tür unsurla da karşılaşılabilir.
Dağın eteğinde kurulmuş bir köyde de bu birliktelik görülür. Dağ ve çevresindeki orman doğal; köydeki evler ve yollar ise insanlar tarafından oluşturulan beşerî unsurlardır.
⭐ Konunun Özü
Doğal unsurlar, oluşumunda insan katkısı bulunmayan doğa varlıklarıdır. Beşerî unsurlar ise insanların ihtiyaçlarını karşılamak ve yaşamlarını kolaylaştırmak için oluşturduğu yapılar ve düzenlediği alanlardır. İki tür unsur aynı çevrede bir arada bulunabilir. Aralarındaki temel fark, nasıl oluştuklarıdır.