4. SINIF TÜRKÇE • YAZIM KURALLARI
Başlık ve Şiirde Dizelerin Yazılışı
Bir yazının başlığı ile şiirin dizeleri belirli bir düzen içinde yazılır. Başlıkta büyük harf kullanımına, şiirde ise her dizenin başlangıcına dikkat ederiz. Böylece başlık ve şiirin bölümleri kolayca ayırt edilir.
1. Başlık İki Biçimde Yazılabilir
Metin ve şiir başlıklarında sözcüklerin ilk harfleri büyük yazılabilir. Başlığın bütün harfleri büyük olacak biçimde yazılması da mümkündür.
Sözcüklerin ilk harfleri büyük
Neşeli Adımlar
“Neşeli” sözcüğünün N harfi, “Adımlar” sözcüğünün A harfi büyük yazılmıştır.
Bütün harfler büyük
NEŞELİ ADIMLAR
Aynı başlığın bu yazılışı da doğrudur. Bu kez yalnız başlangıç harfleri değil, bütün harfler büyük yazılmıştır.
Başka örnekler de aynı şekilde yazılabilir:
Sağlıklı Günler → SAĞLIKLI GÜNLER
Küçük Bir Tohum → KÜÇÜK BİR TOHUM
Ormandaki Yolculuk → ORMANDAKİ YOLCULUK
2. Şiirde Her Dize Büyük Harfle Başlar
Şiirin her bir satırına dize (mısra) denir. Dizeler alt alta yazılır. Her dizenin ilk harfi büyük olur; dizenin bütün sözcüklerini büyük harfle başlatmak gerekmez.
Neşeli Adımlar
Sabah çıktım bahçeye,
Kuşlar kondu ince dala.
Neşeyle attım adımlar,
Gülümsedim yeni güne.
Şiirin dört dizesi vardır. Dizeler sırasıyla S, K, N ve G harfleriyle başlamıştır. Her bir başlangıç harfi büyüktür. “Çıktım, kondu, attım” gibi dize içindeki sözcükler ise sırf şiirde yer aldıkları için büyük yazılmaz.
İlk dizenin sonunda virgül olmasına rağmen ikinci dize “Kuşlar” sözcüğüyle, büyük harfle başlamıştır. Yeni bir dizeye geçmek için önceki dizenin noktayla bitmesi gerekmez.
3. Dize ile Dörtlüğü Ayıralım
Dört dizeden oluşan şiir bölümüne dörtlük denir. Dörtlük, kıta adıyla da anılır. Bir şiir tek dörtlükten oluşabileceği gibi birden fazla dörtlükten de oluşabilir.
KÜÇÜK BİR TOHUM
Bir tohum ektim toprağa,
Biraz su verdim usulca.
Her sabah baktım saksıya,
Yeşil bir filiz çıktı sonunda.
İncecik uzandı göğe,
Yaprak açtı günler geçince.
Ben büyüttüm onu sevgiyle,
O güzellik kattı evimize.
Bu şiirde sekiz dize ve iki dörtlük vardır. İlk dört dize birinci, sonraki dört dize ikinci dörtlüğü oluşturur. Aradaki boşluk iki bölümü ayırır.
“KÜÇÜK BİR TOHUM” şiirin başlığıdır; dize sayısına katılmaz. Başlığın bütün harfleri büyük yazılmış, şiirde ise dizelerin ilk harfleri büyük kullanılmıştır.
4. Her Şiir Dört Dizeden Oluşmaz
Şiirlerin dize sayısı aynı olmak zorunda değildir. İki dizelik şiirler de vardır. İki dizeyi, dört dize olmadığı için dörtlük olarak adlandırmayız.
Dostluk
Bir gülüşle başlar dostluk,
Paylaştıkça büyür mutluluk.
Bu kısa şiirde iki dize vardır. Başlık ayrı tutulur. Dize başlarındaki “Bir” ve “Paylaştıkça” sözcükleri büyük harfle başlamıştır.
5. Yazım Yanlışlarını Açıklayalım
Başlığın yanlış yazılışı: sağlıklı günler
Doğru yazılışları: Sağlıklı Günler / SAĞLIKLI GÜNLER
Başlıkta sözcüklerin ilk harfleri veya bütün harfleri büyük yazılır.
Dizenin yanlış yazılışı: kuşlar kondu ince dala.
Doğru yazılışı: Kuşlar kondu ince dala.
Dizenin başlangıcındaki K harfi büyük olmalıdır.
Dizede gereksiz büyük harf: Neşeyle Attım Adımlar,
Doğru yazılışı: Neşeyle attım adımlar,
Bu söz bir başlık değil, şiirin dizesidir. “Attım” ve “adımlar” özel ad olmadığı için küçük harfle yazılır.
Akılda Kalsın
Başlıkta sözcüklerin ilk harfleri ya da bütün harfleri büyük yazılır. Şiirde her dize büyük harfle başlar. Bir satır dize, dört dizelik bölüm dörtlüktür. Başlık, şiirin dize sayısına katılmaz.