4. SINIF TÜRKÇE • YAZIM KURALLARI
Büyük Harflerin Kullanımı
Yazıda bazı sözcüklerin ilk harfi büyük, bazılarınınki küçük olur. Büyük harf; yeni bir cümlenin başladığını veya bir özel adın kullanıldığını gösterebilir. Doğru yazmak için sözcüğün anlamını ve cümledeki yerini birlikte dikkate alırız.
1. Cümle Büyük Harfle Başlar
Cümlenin ilk sözcüğünün ilk harfi büyük yazılır. Bu sözcüğün özel ad olması gerekmez. Yeni bir cümle başladığında yeniden büyük harf kullanılır.
Sabah erkenden uyandım. Çantamı hazırladım. Okula zamanında gittim.
Bu metinde üç cümle vardır. “Sabah”, “Çantamı” ve “Okula” sözcükleri birer cümle başlattığı için büyük harfle yazılmıştır.
“Okul” sözcüğü cümle içinde özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle başlar: Bugün okul çok sakindi. Aynı sözcük cümle başına gelirse ilk harfi büyür: Okul bugün çok sakindi.
2. Kişi Adları Her Yerde Büyük Harfle Başlar
Kişi adlarının ve soyadlarının ilk harfleri büyük yazılır. Adın cümlenin başında, ortasında veya sonunda bulunması bu kuralı değiştirmez.
Ece yeni bir kitap aldı.
Kişi adı cümlenin başındadır.
Bugün Ece ile kitapları inceledik.
Kişi adı cümlenin ortasındadır.
Bu kitabı bana veren kişi Ece.
Kişi adı cümlenin sonundadır.
Listede Ece Yılmaz yazıyordu.
Hem ad hem soyadı büyük harfle başlamıştır.
3. Kişi Adıyla Kullanılan Unvanlar
Kişi adlarından önce veya sonra gelen unvanların ilk harfi büyük yazılır. Kişi adıyla birlikte kullanılan saygı sözleri de büyük harfle başlar.
Doktor Selin bizi bilgilendirdi.
“Doktor” unvanı, kişi adından önce gelmiştir.
Bugün Aslı Öğretmen bize bir öykü okudu.
“Öğretmen” unvanı, kişi adından sonra gelmiştir.
Toplantıya Ali Bey ve Zeynep Hanım katıldı.
“Bey” ve “Hanım” sözleri, kişi adlarıyla birlikte kullanılmıştır.
Meslek adı tek başına, genel anlamda kullanılıyorsa cümle içinde küçük harfle yazılır: “Bahçede bir öğretmen bekliyordu.” Bu cümlede “öğretmen” sözcüğü, bir kişi adıyla birlikte kullanılan unvan değildir.
4. Bayram Adları Büyük Harfle Yazılır
Millî ve dinî bayramların adlarını oluşturan sözcükler büyük harfle başlar. Bayram adının içindeki “Bayramı” sözcüğü de bu ada dahildir.
Okulumuzda Cumhuriyet Bayramı hazırlıkları başladı.
Ailece Ramazan Bayramı için hazırlık yaptık.
Bu örneklerde belirli bayramların adları yazılmıştır. “Bu bayram ailemizle buluşacağız.” cümlesinde ise bayramın özel adı kullanılmadığı için “bayram” küçük harfle başlar.
5. Hayvanlara Verilen Özel Adlar
Hayvanlara verdiğimiz özel adların ilk harfi büyük yazılır. Hayvanın türünü belirten sözcükle ona verilen özel adı birbirinden ayırırız.
Kedimiz Pamuk minderinde uyuyor.
“Kedi” hayvanın türünü, “Pamuk” ise ona verilen özel adı belirtir.
Bahçede köpeğimiz Karabaş oynuyordu.
“Köpeğimiz” cümle içinde küçük, özel ad olan “Karabaş” büyük harfle başlamıştır.
6. Her Sözcük Büyük Harfle Başlamaz
Akrabalık bildiren sözcükler
Akrabalık bildiren sözcükler, olağan kullanımlarında küçük harfle başlar.
Akşam Sami dayım gelecek.
“Sami” bir kişi adı olduğu için büyük, “dayım” akrabalık bildirdiği için küçük harfle yazılmıştır.
Para birimleri
Para birimlerinin adları cümle içinde küçük harfle yazılır: lira, dolar.
“Kalem için yirmi lira ödedim.” cümlesinde “lira” sözcüğünü büyük harfle başlatmayız.
Özel adla birlikte kullanılan tür adları
Yer, millet veya kişi adıyla kurulan bu tür sözlerde yalnız özel ad büyük harfle başlar: Antep fıstığı, Van kedisi.
“Antep” ve “Van” özel addır. “Fıstığı” ve “kedisi” sözcükleri bu örneklerde küçük harfle yazılır.
7. Kuralları Metin İçinde Görelim
Bayram Hazırlığı
Bugün sınıfımızda Cumhuriyet Bayramı hazırlıkları vardı. Aslı Öğretmen görevlerimizi anlattı. Ece ve Mert panoyu düzenledi. Ben de şiirimi tekrar ettim. Ders bitince yaptıklarımızı Sami dayıma anlattım.
Cümleler büyük harfle başlamıştır. “Cumhuriyet Bayramı” bayram adı, “Ece”, “Mert” ve “Sami” kişi adlarıdır. “Aslı Öğretmen” sözünde unvan büyük yazılırken “Sami dayıma” sözündeki akrabalık ifadesi küçük yazılmıştır.
Pamuk İçin Bir Minder
Kedimiz Pamuk için bir minder aldık. Minderi bize Ali Bey gösterdi. Ece, mavi olanı beğendi. Kasada yüz lira ödedik. Eve gelince Pamuk hemen minderine uzandı.
“Pamuk” hayvana verilen özel addır. “Ali Bey” kişi adı ve saygı sözünden oluşur. “Ece” kişi adıdır. “Lira” para birimi olduğundan metinde küçük harfle yazılmıştır.
Akılda Kalsın
Cümlelerin ilk harfi büyük yazılır. Kişi adları, hayvanlara verilen özel adlar, kişi adıyla kullanılan unvanlar ve bayram adları büyük harfle başlar. Bir sözcüğün özel adın yanında bulunması, onun da mutlaka büyük yazılacağı anlamına gelmez: Ali Bey, Sami dayım, Van kedisi.