4. SINIF TÜRKÇE • YAZIM KURALLARI
Devlet, Millet, Dil ve Yer Adlarının Yazılışı
Ülkelerin, milletlerin, dillerin ve belirli yerlerin kendilerine özgü adları vardır. Bu adları yazarken ilk harflerini büyük kullanırız. Adın cümle başında veya cümle içinde bulunması bu kuralı değiştirmez.
1. Devlet ve Ülke Adları
Devlet ve ülke adları büyük harfle başlar. Birden fazla sözcükten oluşan devlet adlarında adı oluşturan sözcüklerin ilk harfleri büyük yazılır.
Türkiye Cumhuriyeti → Devlet adını oluşturan iki sözcük de büyük harfle başlamıştır.
Türkiye, İspanya, Japonya → Her biri bir ülkenin özel adıdır.
“Arkadaşım geçen yıl İspanya gezisine katıldı.” cümlesinde ülke adı, cümlenin ortasında olmasına rağmen büyük harfle yazılmıştır.
“Ülke” sözcüğü tek başına belirli bir ülkenin adı değildir. Bu nedenle “Yeni bir ülke tanıdım.” cümlesinde küçük harfle başlar.
2. Millet ve Dil Adları
Millet adlarının ve dil adlarının ilk harfi büyük yazılır. Bir milletin adıyla o milletin dilinin adı birbirinden farklı görevlerde kullanılır; ancak ikisi de büyük harfle başlar.
Millet adları: Türk, İngiliz, İtalyan, Japon.
Dil adları: Türkçe, İngilizce, İtalyanca, Japonca.
“Gezide bir İtalyan öğrenciyle tanıştım.”
Burada öğrencinin milliyeti belirtilmiştir.
“Ablam İtalyanca öğreniyor.”
Burada öğrenilen dilin adı belirtilmiştir.
“Türkçe bir öykü okudum.” ve “Bu öyküyü Türkçe okudum.” cümlelerinde dil adı farklı yerlerdedir. İkisinde de ilk harfi büyüktür.
3. Yer Adları
Kıta, ülke, il, ilçe ve sokak gibi yerlerin özel adları büyük harfle başlar. Belirli bir coğrafi yerin adını oluşturan sözcüklerin yazımına da dikkat edilir.
Kıta: Avrupa, Asya, Afrika.
İl: Ankara, Antalya, Konya.
İlçe: Çankaya, Kadıköy, Kaş.
Sokak: Çiçek Sokak.
Örnek sokak adının iki sözcüğü de büyük harfle başlamıştır.
Coğrafi yer: Konya Ovası.
“Ovası” sözcüğü bu yerin özel adına dahildir ve büyük harfle başlar.
Genel ad ile özel ad aynı değildir
“Otobüs geniş bir ovadan geçti.”
Ovanın adı belirtilmediği için “ova” sözcüğü küçük harfle yazılmıştır.
“Otobüs Konya Ovası’ndan geçti.”
Belirli bir ovanın adı verildiği için özel ad büyük harfle yazılmıştır.
“Sessiz bir sokakta oturuyoruz.” sözünde genel bir yerden bahsedilir. “Evimiz Çiçek Sokak’ta.” sözünde ise sokağın özel adı belirtilir.
4. Gezegen ve Yıldız Adları
Gezegen ve yıldızların özel adları büyük harfle başlar. Bir gök cisminin adı olarak kullanılan “Ay” da büyük harfle yazılır.
Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs, Neptün
Bu sözcüklerin her biri bir gezegenin özel adıdır.
“Yaşadığımız gezegenin adı Dünya.”
“Dünya” gezegen adı olduğu için büyük harfle başlamıştır.
“Dünya, Güneş çevresinde dolanır. Ay ise Dünya’nın uydusudur.”
Bu cümlelerde gök cisimlerinin özel adları kullanılmıştır.
5. Dünya, Güneş ve Ay Her Zaman Büyük Yazılmaz
Bu sözcükler gök cismi anlamı dışında kullanıldığında küçük harfle başlar. Sözcüğün hangi anlamda kullanıldığına bakılır.
Dünya / dünya
“Resimde Dünya ve Mars vardı.” → Gezegen adı.
“Bitirmem gereken bir dünya iş var.” → Çokluk anlamı; gezegen adı değil.
Güneş / güneş
“Gezegenler Güneş çevresinde dolanır.” → Yıldız adı.
“Balkondaki çiçekler güneş alıyor.” → Güneş ışığı anlamı.
Ay / ay
“Fotoğrafta Ay yüzeyi görülüyordu.” → Gök cisminin adı.
“Bu ay iki kitap bitirdim.” → Zaman birimi.
6. Kuralları Metin İçinde Görelim
Gezi Defterim
Yaz tatilinde ailemle Antalya’ya gittim. Gezimizin bir gününü Kaş’ta geçirdik. Orada İtalya’dan gelen bir aileyle tanıştık. Ailedeki İtalyan çocuk bizimle İngilizce konuştu. Ona Türkçe birkaç sözcük öğrettim. Akşam yaşadıklarımı gezi defterime yazdım.
“Antalya” il, “Kaş” ilçe, “İtalya” ülke adıdır. “İtalyan” millet adıdır. “İngilizce” ve “Türkçe” dil adlarıdır. Bu adlar cümle içinde de büyük harfle başlamıştır.
Gökyüzü Sayfam
Bu ay gök cisimleriyle ilgili bir kitap okudum. Kitaptaki bir resimde Güneş, Dünya ve Ay gösteriliyordu. Başka bir sayfada Mars ile Jüpiter vardı. Okumam bitince güneş alan balkona çıktım. En çok beğendiğim resmi defterime çizdim.
İlk cümledeki “ay” zaman birimidir ve küçük yazılmıştır. Resimdeki “Ay” ise gök cisminin adıdır. “Güneş” yıldız adı olarak büyük; “güneş alan balkon” sözündeki “güneş”, ışık anlamında kullanıldığı için küçük yazılmıştır.
Akılda Kalsın
Devlet, millet, dil ve yer adları büyük harfle başlar. Gezegen ve yıldızların özel adları da büyük yazılır. Dünya, güneş ve ay sözcüklerinde anlam belirleyicidir: Gök cisminin adı büyük, başka anlamda kullanılan sözcük cümle içinde küçük harfle başlar.