4. SINIF TÜRKÇE
Form Doldurma,
Yönerge İzleme ve Yol Tarifi
Bir bilgiyi doğru yere yazmak, bir işi doğru sırayla yapmak ve bir yolu anlaşılır biçimde anlatmak günlük yaşamı kolaylaştırır. Bu üç durumda da açıklamaları dikkatle anlamak önemlidir.
1. Form doldurma
Form, belirli bilgilerin düzenli biçimde kaydedilmesi için hazırlanmış belgedir. Her alanın başlığı, oraya hangi bilginin yazılacağını gösterir.
Bilgi ile alan başlığı eşleşir
Gönderen bölümüne ürünü yollayan kişinin, teslim alan bölümüne ürünü alacak kişinin bilgileri yazılır.
Miktar ile kütle aynı bilgi değildir. “6 koli” ürünün miktarını, “48 kg” kolilerin toplam kütlesini bildirir.
Ad, adres, tarih ve ürün bilgileri birbirlerinin yerine kullanılmaz. Bilgi doğru olsa bile yanlış alana yazıldığında form hatalı olur.
Örnek olay: Kitapların yolculuğu
Aşağıdaki kişi, okul ve adres bilgileri bu örnek için oluşturulmuştur.
21 Eylül 2026 tarihinde Ankara’nın Çankaya ilçesindeki Işık İlkokulundan öğretmen Selin Akın, Bursa’nın Nilüfer ilçesindeki Çınar İlkokuluna kitap gönderecektir. Kitaplar 6 koliye yerleştirilmiştir; kolilerin toplam kütlesi 48 kg’dır. Her koli 40 × 30 × 25 cm boyutundadır. Kolileri öğretmen Eren Kaya teslim alacaktır.
Gönderenin adresi Güneş Mahallesi, Okul Sokak No: 8, Çankaya/Ankara; alıcının adresi Bahar Mahallesi, Çınar Sokak No: 12, Nilüfer/Bursa’dır. Gönderi PTT Kargo ile Ankara Çankaya şubesinden yapılacaktır. Bu örnekte taşıma ücreti proje kapsamında alınmayacaktır.
Doldurulmuş gönderi formu
| Tarih | 21.09.2026 |
|---|---|
| Ürünün cinsi | Kitap |
| Miktarı | 6 koli |
| Toplam kütlesi | 48 kg |
| Her kolinin boyutu | 40 × 30 × 25 cm |
| Gönderim türü | PTT Kargo |
| Gönderen | Selin Akın — Öğretmen |
|---|---|
| Gönderenin adresi | Işık İlkokulu, Güneş Mahallesi, Okul Sokak No: 8, Çankaya/Ankara |
| Teslim alan | Eren Kaya — Öğretmen |
| Teslim adresi | Çınar İlkokulu, Bahar Mahallesi, Çınar Sokak No: 12, Nilüfer/Bursa |
| Taşıyıcı ve şube | PTT Kargo, Ankara Çankaya şubesi |
| Taşıma ücreti | Ücret alınmayacak |
Formun neden böyle doldurulduğu
Selin Akın gönderen kişidir; bu nedenle adı alıcı bölümüne yazılmaz. Eren Kaya teslim alacaktır; alıcı bölümünde onun bilgileri bulunur.
48 kg toplam kütledir. Her kolinin kütlesi olarak gösterilmez. 40 × 30 × 25 cm ise her kolinin boyutudur; miktar alanına yazılmaz.
Metinde telefon numarası verilmemiştir. Böyle bir alanı doldurmak gerekirse numara ilgili kişiden öğrenilir; tahmin edilerek yazılmaz.
2. Yönerge izleme
Yönerge, bir işin nasıl yapılacağını açıklayan bilgidir. Oyun kuralları ve cihazların kullanım kılavuzları, yönergelerle karşılaştığımız yerlerdendir.
Sıra, işin bir parçasıdır
Önce yapılması gereken bir iş tamamlanmadan sonraki aşamaya geçilirse uygulama karışabilir. “Önce, sonra, ardından, son olarak” gibi sözler işlem sırasını anlamaya yardım eder.
Yönergenin tamamı anlaşılır; birbirine bağlı işler sırayla izlenir. Bir aşamanın atlanması, sonraki aşamanın doğru yapılmasını engelleyebilir.
Oyun örneği: Mendil kapmaca
1. Hazırlık: Oyunu yönetecek hakem belirlenir. Oyun alanının ortası işaretlenir; takımlar karşılıklı yerlerini alır.
2. Başlatma: Hakem mendili tutar ve belirlenen sıra numaralarına göre oyuncuları çağırır.
3. Oyunun ilerleyişi: Çağrılan oyuncular mendile yönelir. Mendili alan oyuncu kendi takımının bulunduğu yöne gider.
Sıranın gerekçesi: Oyuncular çağrılmadan önce takımların yerlerinin ve oyunu yöneten kişinin belli olması gerekir. Başlatma aşaması, hazırlık aşamasından önce gelemez.
Kullanım kılavuzu örneği: Televizyon
Bir kullanım kılavuzundaki bilgiler farklı amaçlara hizmet eder. Aşağıdaki sıra, cihazı tanıma ve kullanma sürecini açıklayan bir örnektir.
1. Kurulum ve güvenlik: Cihazın uygun yerleşimi ve kullanım uyarıları öğrenilir.
2. Genel bakış: Menüler ve kumandanın temel işlevleri tanınır.
3. Ayarlar: Kullanılacak bağlantıya göre kanal arama gibi ayarlar yapılır.
4. Kullanma: Kanal seçme ve ses düzeyini değiştirme gibi günlük işlemler uygulanır.
Sıranın gerekçesi: Cihazın güvenli kullanımını ve işlevlerini öğrenmek, ayarları bilinçli yapmayı kolaylaştırır. Farklı cihazlarda kendi kılavuzunun sırası esas alınır.
3. Yol tarifinin anlaşılır olması
Yol tarifi, bir başlangıç noktasından gidilecek yere nasıl ulaşılacağını açıklar. Kroki, yön okları ve çevredeki belirgin yerler tarifi anlamayı kolaylaştırır. Yol bulmak için teknolojik araçlardan veya yolu bilen bir kişinin açıklamasından yararlanılabilir.
Bir tarifte birbirini tamamlayan bilgiler
Başlangıç: Yola nereden çıkıldığı belli olur.
İzlenecek yol: Hangi yol boyunca ilerleneceği ve nerede dönüleceği açıklanır.
Belirgin yerler: Park, okul veya fırın gibi yerler, bulunulan noktayı tanımaya yardım eder.
Varış: Ulaşılacak yer açıkça belirtilir.
Yön ifadeleri ve oklar
Aşağıdaki simgeler, başlangıçta sayfanın üstüne doğru bakıldığı kabul edilerek gösterilmiştir.
| ↑ Düz git | Bakılan yönde ilerleme. |
|---|---|
| ↓ Geri git | Başlangıçtaki ilerleme yönünün tersine gitme. |
| → Sağa dön | Bulunulan noktada sağ tarafa yönelme. |
| ← Sola dön | Bulunulan noktada sol tarafa yönelme. |
| ↱ İleriden sağa dön | Önce ilerleyip belirtilen noktada sağa yönelme. |
| ↰ İleriden sola dön | Önce ilerleyip belirtilen noktada sola yönelme. |
Sağ ve sol, kişinin baktığı yöne göre belirlenir. Sayfanın sağı her zaman yürüyen kişinin sağı değildir.
4. Kroki üzerinde açıklamalı yol tarifi
Aşağıdaki krokide okuldan kütüphaneye giden yol turuncu oklarla gösterilmiştir. 1 ve 2 numaralı noktalar sokak kavşaklarını, 3 numaralı nokta kütüphaneye varışı gösterir.
Okuldan kütüphaneye
Başlangıç: Okul kapısından Okul Sokak’a çıkılır. Sokakta fırın yönüne, yani çizimin sağına doğru yürünür. Bundan sonraki dönüşler yürüyen kişinin baktığı yöne göre açıklanır.
Gidiş yolunun çözümü
1. Okuldan ① noktasına: Okul kapısından çıkılıp Okul Sokak’a ulaşılır. Sokağa çıkışta sola dönülerek fırın yönünde, çizimin sağına doğru ilerlenir. Fırına varmadan ① numaralı kavşağa ulaşılır.
2. ① noktasında: Sola dönülerek Çınar Sokak’a girilir. Başlangıçta sağa doğru yüründüğü için sola dönüş, krokide yukarıya yönelmeyi sağlar.
3. ② noktasında: Parkın yanındaki kavşağa kadar düz ilerlenir. Burada sağa dönülür.
4. Varış: Yolun devamındaki ③ numaralı kütüphaneye ulaşılır.
Aynı yolun kısa ve açık anlatımı
Okul kapısından çıkılıp sola dönülür. Okul Sokak boyunca fırın yönüne ilerlenir. 1 numaralı kavşaktan sola, Çınar Sokak’a dönülür. Parkın yanındaki kavşağa kadar düz gidilir. Buradan sağa dönülünce yolun devamında kütüphaneye ulaşılır.
Tarifin gücü: Yalnız “ilerle ve dön” denmemiş; dönüşün yapılacağı kavşak ve onu tanıtan yer belirtilmiştir.
Dönüş yolunda sağ ve sol
Kütüphaneden okula dönülürken önce ② noktasına doğru, yani krokide sola ilerlenir. Bu kavşakta sola dönülüp Çınar Sokak boyunca aşağıya gidilir. ① noktasında sağa dönülüp okulun önüne gelinir. Burada okul kapısına yönelerek dönüş tamamlanır.
Neden farklı: Yürüyen kişinin baktığı yön değişmiştir. Bu yüzden gidişteki dönüş sözleri, dönüş yolunda aynen tekrarlanmaz.
5. Karıştırmayalım
Doğru bilgi, doğru alan
Bir kişinin adını doğru yazmak tek başına yeterli değildir. Gönderenin adı alıcı alanına yazılırsa bilgiler yer değiştirmiş olur.
Doğru işlem, doğru sıra
Bir oyunda doğru hareketi yapmak kadar, o hareketi doğru aşamada yapmak da önemlidir. Hakemin çağrısından önce oyuna başlamak, belirlenen sırayı bozar.
Dönüş yeri ile dönüş yönü
“Sağa dön” yön bildirir; “parkın yanındaki kavşakta sağa dön” ise hem yeri hem yönü açıklar. “İleriden sağa dön” ifadesinde dönüş hemen yapılmaz; önce belirtilen noktaya ulaşılır.
Akılda Kalsın
- Formlarda her bilgi, başlığına uygun alana yazılır.
- Verilmeyen bilgi tahmin edilmez; gerektiğinde öğrenilir.
- Yönergelerde işlem sırası ve aşamalar arasındaki bağ korunur.
- Yol tarifinde başlangıç, dönüş noktaları ve varış yeri açık olur.
- Sağ ve sol, yol alan kişinin baktığı yöne göre belirlenir.