4. SINIF TÜRKÇE • NOKTALAMA İŞARETLERİ
Kesme İşareti (’)
Kesme işareti, bazı adlarla onlara getirilen ekleri birbirinden ayırır. Sayılara ve kısaltmalara gelen eklerde de kullanılır. Ancak her ekin önüne kesme işareti konmaz.
1. Özel Adlara Gelen Bazı Eklerde
Kişilere, yerlere, hayvanlara ve belirli varlıklara verilen özel adlara gelen bazı ekler kesme işaretiyle ayrılır.
Ece’nin kalemini bulduk.
“Ece” kişi adıdır. “-nin” eki kesmeyle ayrılmıştır.
Ankara’ya gideceğiz.
“Ankara” şehir adıdır. “-ya” eki kesmeyle ayrılmıştır.
Pamuk’un mama kabını doldurdum.
“Pamuk” burada bir hayvanın özel adıdır.
Cumhuriyet Caddesi’nde yürüdük.
Cadde adının tamamı özel addır. Kesme işareti, ekin geldiği son sözcükten sonra kullanılmıştır.
Tür adlarına gelen ekleri kesmeyle ayırmayız.
Ece’nin çantası → Kişi adı olduğu için kesme kullanılır.
Öğrencinin çantası → “Öğrenci” tür adıdır; ek bitişik yazılır. “Öğrenci’nin” yazımı yanlıştır.
2. Kişi Adından Sonra Gelen Unvanlarda
Kişi adından sonra kullanılan Hanım, Bey gibi saygı sözlerine ve unvanlara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
Elif Hanım’ın kitabı masadaydı.
Ahmet Bey’e teşekkür ettik.
Ek “Hanım” ve “Bey” sözlerine geldiği için kesme işareti de bu sözlerden sonra konmuştur. “Elif’in Hanım” biçiminde yazılmaz.
3. Sayılara Gelen Eklerde
Rakamla yazılan sayılara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır. Eki belirlerken sayının okunuşunu dikkate alırız.
15’ten geriye doğru saydık.
“On beşten” diye okunur. Bu nedenle “15’den” değil, 15’ten yazılır.
Yarışmayı 2’nci sırada bitirdi.
“İkinci” diye okunur.
Otobüs 08.30’da kalkacak.
Saatin son bölümü “otuz” diye okunduğu için ek “-da” olur.
Sayı yazıyla yazılırsa eki normal biçimde birleştiririz: 15’ten → on beşten. “On beş’ten” yazmayız.
4. Belirli Tarihlere Gelen Eklerde
Belirli bir tarihi gösteren gün, ay ve yıl ifadelerine gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
29 Ekim’de törene katıldık.
Belirli bir gün ve ay gösterilmiştir.
23 Nisan 1920’de TBMM açıldı.
Ek, tarihin sonundaki yıla gelmiştir.
Gezi 12.05.2025’te yapıldı.
Rakamlarla yazılmış tarihe gelen ek kesmeyle ayrılmıştır.
5. Kısaltmalara Gelen Eklerde
Kurum ve kuruluş adlarının kısaltmalarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
TDK’nin sözlüğüne baktık.
TBMM’nin açılışını anlattık.
Ekler, büyük harflerle yazılan kısaltmalardan kesme işaretiyle ayrılmıştır.
Kesme Kullanılmayan Durumlara Dikkat!
Özel adlara gelen çoğul ekleri ayrılmaz.
Eceler bize geldi.
“Eceler” sözüyle Ece ve yanındakiler anlatılabilir. Çoğul eki kesmeyle ayrılmaz. “Ece’ler” yanlıştır.
Yeni sözcük oluşturan ekler ayrılmaz.
Özel adlardan yeni anlamlı sözcükler yapan ekler ve bunlardan sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.
İzmir → İzmirli → İzmirliler
“-li” eki İzmirli olma anlamı katmıştır. Ardından gelen “-ler” eki de bitişik yazılmıştır.
İzmir’den geldik. → Kesme vardır.
İzmirliler geldi. → Kesme yoktur.
Kurum ve kuruluşların açık adlarına gelen ekler ayrılmaz.
Türk Dil Kurumunun → Açık ad; kesme kullanılmaz.
TDK’nin → Kısaltma; kesme kullanılır.
Atatürk İlkokulunda okuyorum.
Okulun açık adına gelen ek bitişik yazılır. “Atatürk İlkokulu’nda” yazımı yanlıştır.
Metin İçinde Birlikte Görelim
Ankara Gezisi
Ece’nin sınıfı Ankara’ya bir gezi düzenledi. Elif Hanım’ın hazırladığı programa göre otobüs 08.30’da kalktı. Öğrenciler Anıtkabir’i ziyaret etti. Ece, gezi sırasında öğrendiklerini defterine yazdı.
Ece’nin, Ankara’ya, Anıtkabir’i → Özel adlara gelen ekler ayrılmıştır.
Elif Hanım’ın → Kişi adından sonra gelen saygı sözüne ek getirilmiştir.
08.30’da → Rakamla yazılan saate gelen ek ayrılmıştır.
defterine → Tür adına gelen ekler bitişik yazılmıştır.
Sözlük Çalışması
Atatürk İlkokulunda sözlük çalışması yaptık. Türk Dil Kurumunun sözlüğünden yararlandık. Panoya TDK’nin adını yazdık. Ardından İzmir’den gelen bir mektubu okuduk ve mektuptaki “İzmirliler” sözcüğünü inceledik.
Atatürk İlkokulunda, Türk Dil Kurumunun → Kurumların açık adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmamıştır.
TDK’nin → Kısaltmaya gelen ek ayrılmıştır.
İzmir’den / İzmirliler → İlkinde ek kesmeyle ayrılmış; ikincisinde yeni sözcük oluşturan ek ve çoğul eki bitişik yazılmıştır.
Akılda Kalsın
Kesme işareti; özel adlara gelen bazı ekleri, kişi adından sonraki unvanlara, sayılara, belirli tarihlere ve kısaltmalara gelen ekleri ayırır.
Çoğul eklerini, yeni sözcük oluşturan ekleri ve kurumların açık adlarına gelen ekleri kesmeyle ayırmayız.