4. SINIF TÜRKÇE • YAZIM KURALLARI
“-ki” Eki ve “ki” Sözcüğünün Yazımı
“Ki” bazen bir sözcüğün parçası olan ek, bazen de ayrı bir sözcüktür. Yazılışını doğru belirlemek için cümledeki görevine ve kazandırdığı anlama bakılır.
1. Ek Olan “-ki” Bitişik Yazılır
“-ki” eki, bir varlığın bulunduğu yeri veya ilgili olduğu zamanı belirtebilir. Kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır.
Raftaki kitabı aldım.
Herhangi bir kitap değil, rafta bulunan kitap anlatılır. “Rafta” sözcüğüne gelen “-ki” eki, hangi kitaptan söz edildiğini belirtir.
Bahçedeki çiçekler açtı.
Çiçeklerin bahçede bulunduğu söylenir. “Bahçede ki” değil, “bahçedeki” yazılır.
Sabahki konuşmayı hatırladım.
Konuşmanın sabah gerçekleştiği belirtilir. “Sabahki” sözcüğünde “-ki” zamanla ilgili bir anlam kazandırır.
Ekin sözcüğe katılışı şöyle gösterilebilir:
rafta + ki → raftaki
bahçede + ki → bahçedeki
sabah + ki → sabahki
2. “-ki” Bir Adın Yerini Tutabilir
“-ki” eki, daha önce söylenen veya bilinen bir varlığın adını yeniden söylemeden anlatmamızı da sağlar. Bu kullanımda da bitişik yazılır.
Benim kalemim mavi, seninki kırmızı.
“Seninki”, “senin kalemin” sözünün yerini tutar. Kalem sözcüğü tekrar edilmez.
Bizim sınıfımız alt katta, sizinki üst katta.
“Sizinki” sözcüğüyle “sizin sınıfınız” anlatılır. “-ki” ayrı yazılmaz.
Yanlış: benim ki, senin ki, bizim ki
Doğru: benimki, seninki, bizimki
3. Sözcük Olan “ki” Ayrı Yazılır
Ayrı sözcük olan “ki”, cümlede düşünceler arasında bağlantı kurabilir veya anlatımı pekiştirebilir. Bir varlığın adının yerini tutan ya da bulunduğu yeri belirten bir ek değildir.
Fark ettim ki anahtar evde kalmış.
“Ki”, fark edilen durumla ilgili açıklamayı bağlar. “Fark ettimki” biçiminde bitişik yazılmaz.
Öyle güzel anlattı ki herkes dikkatle dinledi.
Anlatımın güzelliği ve bunun sonucu vurgulanır. “Ki” ayrı bir sözcüktür.
Ben daha başlamadım ki!
“Ki”, henüz başlanmadığı düşüncesini pekiştirir. Cümlenin sonunda bulunsa da ayrı yazılır.
“Ki” ile bir amaç da anlatılabilir. “Yavaş konuş ki söylediklerini anlayabileyim.” cümlesinde yavaş konuşmanın amacı, söylenenlerin anlaşılmasıdır. Buradaki “ki” ayrı yazılır.
4. Yazım Yanlışlarını Karşılaştıralım
Yanlış: Çekmecede ki makası buldum.
Doğru: Çekmecedeki makası buldum.
Makasın bulunduğu yer belirtilir. “-ki” ektir ve bitişik yazılır.
Yanlış: Gördümki herkes hazır.
Doğru: Gördüm ki herkes hazır.
Görülen durum açıklanır. Buradaki “ki” bir ek değildir; ayrı yazılır.
Yanlış: Senin defterin dolu, benim ki boş.
Doğru: Senin defterin dolu, benimki boş.
“Benimki”, “benim defterim” anlamındadır. Bir adın yerini tutan “-ki” bitişik yazılır.
Aynı cümlede iki farklı “ki” bulunabilir.
Biliyorum ki masadaki defter senin.
“Biliyorum ki” bölümündeki “ki” düşünceleri bağlayan ayrı sözcüktür. “Masadaki” sözcüğündeki “-ki” ise defterin yerini belirten ektir.
5. İki Kısa Metinde Kullanımları
Sınıf Panosu
Sabahki derste sınıf panosunu hazırladık. Masadaki resimleri dikkatle inceledik. Benim resmim küçük, arkadaşımınki büyüktü. Çalışmamız bitince gördük ki bütün resimler panoya sığmış.
- Sabahki: Dersin ilgili olduğu zamanı belirtir. “-ki” bitişik yazılır.
- Masadaki: Resimlerin bulunduğu yeri belirtir.
- Arkadaşımınki: “Arkadaşımın resmi” sözünün yerini tutar.
- Gördük ki: Görülen durumu açıklayan bölüme bağlanır. “Ki” ayrı yazılır.
Kitap Akşamı
Odamdaki kitapları düzenlerken raftaki bir öykü kitabını seçtim. Kardeşim de kendi kitabını getirdi. Benimki hayvanları, onunki uzayı anlatıyordu. Öykü öyle sürükleyiciydi ki zamanın nasıl geçtiğini anlamadım.
- Odamdaki ve raftaki: Kitapların bulunduğu yerleri gösterir. “-ki” ektir.
- Benimki ve onunki: Kitap sözcüğünün tekrar edilmesini önler. İkisi de bitişik yazılır.
- Öyle sürükleyiciydi ki: Öykünün etkisi vurgulanır ve sonucu anlatılır. Buradaki “ki” ayrı yazılır.
Akılda Kalsın
Ek olan “-ki” bitişik, sözcük olan “ki” ayrı yazılır. “Raftaki kitap”, “sabahki ders” ve “benimki” sözlerinde ek vardır. “Anladım ki” ve “öyle güzel ki” sözlerinde ise “ki” ayrı bir sözcüktür.