4. SINIF TÜRKÇE • SÖZCÜK BİLGİSİ
Somut ve Soyut Adlar
Bir kitabı görebilir, bir kuşun sesini duyabiliriz. Sevgiyi ve özlemi ise duygularımızla yaşarız. Adlar, karşıladıkları varlık veya kavramın duyularımızla algılanabilmesine göre somut ve soyut olarak ayrılır.
Somut Ad
En az bir duyumuzla algıladığımız varlıkları belirtir.
kitap • lokum • ses
Soyut Ad
Duygu ve düşünce yoluyla bildiğimiz kavramları belirtir.
sevgi • hayal • cesaret
1. Somut Adlar
Beş duyumuzdan en az biriyle algılayabildiğimiz varlıkları karşılayan adlara somut ad denir.
Duyularımızla Algılarız
Görme: Kaleyi, toprağı ve bülbülü görebiliriz.
İşitme: Yağmurun sesini duyabiliriz.
Koklama: Bir çiçeğin kokusunu algılayabiliriz.
Tatma: Lokumu ve sütlacı tadabiliriz.
Dokunma: Deftere ve kilime dokunabiliriz.
Bütün Duyularla Algılamak Gerekmez
Bir varlığın somut olması için onu hem görmemiz hem duymamız hem de tutmamız gerekmez. Tek bir duyuyla algılamak yeterlidir. Sesi elimizle tutamayız; fakat işitiriz. Bu nedenle ses somut addır.
2. Soyut Adlar
Beş duyumuzla doğrudan algılayamadığımız, duygu ve düşünce yoluyla bildiğimiz kavramları karşılayan adlara soyut ad denir.
Sevgi ve özlem: Yaşadığımız duygulardır; onları bir eşya gibi göremeyiz veya tutamayız.
Hayal ve düşünce: Zihnimizde oluşur; duyu organlarımızla doğrudan algılanmaz.
Cesaret ve güven: Varlığını duygu ve düşünce yoluyla bildiğimiz kavramlardır.
Saygı, hüzün, umut, merak, şüphe ve gurur da soyut adlara örnektir.
Soyut, “yok” demek değildir. Sevinç ve korku yaşadığımız duygulardır. Ancak bir kalem gibi duyularımızla doğrudan algılanamadıkları için adları soyuttur.
Örnekleri Nedenleriyle Ayıralım
| Ad | Türü | Açıklaması |
|---|---|---|
| sütlaç | Somut | Görebildiğimiz ve tadabildiğimiz bir yiyecektir. |
| yağmurun sesi | Somut | Ses, işitme duyusuyla algılanır. |
| hava | Somut | Havanın hareketini tenimizde hissedebiliriz. |
| özlem | Soyut | Duygularımızla yaşarız; doğrudan duyularımızla algılayamayız. |
| hayal | Soyut | Zihnimizde oluşturduğumuz bir kavramdır. |
| cesaret | Soyut | Bir nesne değil, duygu ve düşünce yoluyla bildiğimiz bir özelliktir. |
Karıştırmayalım
Gözle görülmeyen her şey soyut değildir. Ses işitilir, koku koklanarak algılanır. Bu nedenle ses ve koku somuttur.
Duygu ile dokunma duyusu aynı değildir. Havanın hareketini tenimizle algılarız; sevgiyi ise duygularımızla yaşarız. Bu yüzden hava somut, sevgi soyuttur.
Metin İçinde Somut ve Soyut Adlar
Bir Ziyaret
Anneannem masaya sütlaç koydu. Pencereden bir bülbülün sesi geliyordu. Anneanneme duyduğum sevgi ve özlem, bu ziyareti benim için değerli kılıyordu.
Somut adlar: Anneanne, masa, sütlaç, pencere ve bülbül duyularımızla algılanabilir. Ses de işitildiği için somuttur.
Soyut adlar: Sevgi ve özlem, duygularımızı belirttiği için soyuttur.
Sınıfta Bir Sunum
Elif kitabını masaya bıraktı. Sunuma başlarken biraz korku duydu. Arkadaşlarının desteği ona cesaret verdi. Sunum bitince büyük bir mutluluk yaşadı.
Somut adlar: Elif, kitap, masa ve arkadaş, duyularımızla algılayabildiğimiz varlıkları belirtir.
Soyut adlar: Korku, cesaret ve mutluluk, duygu ve düşünce yoluyla bildiğimiz kavramlardır.
Akılda Kalsın
Somut ad: En az bir duyu organımızla algılayabildiğimiz varlıkları karşılar.
Soyut ad: Duyularımızla doğrudan algılayamadığımız, duygu ve düşünce yoluyla bildiğimiz kavramları karşılar.
Kitap ve ses somut; sevgi ve hayal soyuttur.