4. SINIF TÜRKÇE • YAZIM KURALLARI
Soru Ekinin Yazılışı
Bir bilginin doğru olup olmadığını öğrenmek için soru ekinden yararlanabiliriz. Soru eki “mı, mi, mu, mü” biçimlerinde kullanılır ve kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır.
1. Soru Eki Ayrı Yazılır
Soru eki, eklendiği cümleye soru anlamı kazandırabilir. Ek olarak adlandırılsa da kendinden önceki sözcüğe bitiştirilmez. Soru bildiren cümlenin sonuna soru işareti konur.
Bilgi veren cümle: Elif geldi.
Soru cümlesi: Elif geldi mi?
Cevap: Evet, Elif geldi.
İlk cümle, Elif’in geldiğini bildirir. İkinci cümlede ise gelip gelmediği sorulur. “Mi” ayrı yazılır ve cümle soru işaretiyle tamamlanır.
Yanlış: Geldimi?
Doğru: Geldi mi?
2. “Mı, Mi, Mu, Mü” Nasıl Seçilir?
Soru ekinin biçimi, kendinden önceki sözcüğün son ünlü harfine göre belirlenir. Sözcüğün son harfi ünsüz olsa da son ünlüsüne bakılır.
- Son ünlü a veya ı ise mı: hazır mı
- Son ünlü e veya i ise mi: bitti mi
- Son ünlü o veya u ise mu: oldu mu
- Son ünlü ö veya ü ise mü: gördü mü
Çantan hazır mı? Evet, çantam hazır.
“Hazır” sözcüğünün son ünlüsü “ı” olduğu için “mı” kullanılır.
Film bitti mi? Hayır, film henüz bitmedi.
“Bitti” sözcüğünün son ünlüsü “i” olduğu için “mi” kullanılır.
Yemek oldu mu? Evet, yemek oldu.
“Oldu” sözcüğünün son ünlüsü “u” olduğu için “mu” kullanılır.
Ece resmi gördü mü? Evet, Ece resmi gördü.
“Gördü” sözcüğünün son ünlüsü “ü” olduğu için “mü” kullanılır.
3. Soru Ekinden Sonra Gelen Ekler
Soru eki kendinden önceki sözcükten ayrı yazılır. Ancak soru ekinden sonra gelen ekler, soru ekine bitişik yazılır.
Gelecek misin? Evet, geleceğim.
“Mi” önceki sözcükten ayrıdır; “-sin” ise “mi”ye bitişir.
Hazır mısınız? Evet, hazırız.
“Mı” ayrı, ardından gelen “-sınız” bitişik yazılır.
Bahçede oynuyor musunuz? Evet, bahçede oynuyoruz.
Doğru yazım “musunuz” biçimindedir; “mu sunuz” biçiminde ayrılmaz.
Yanlış: gelecekmi, gelecek mi sin, hazırmısınız
Doğru: gelecek mi, gelecek misin, hazır mısınız
4. Soru Eki Her Zaman Cümlenin Sonunda Olmaz
Soru eki, öğrenilmek istenen bilgiye göre cümlenin farklı yerlerinde bulunabilir. Hangi sözcükten sonra gelirse gelsin ayrı yazılır.
Kitabı sen mi getirdin?
Cevap: Evet, ben getirdim.
Kitabı getiren kişinin “sen” olup olmadığı sorulur.
Sen kitabı mı getirdin?
Cevap: Evet, kitabı getirdim; defteri getirmedim.
Getirilen şeyin kitap olup olmadığı sorulur.
5. Her Kullanım Soru Bildirmez
“Mı, mi, mu, mü” bazen soru sormak yerine bir özelliği pekiştirir veya zaman anlamı kazandırır. Bu kullanımlarda da ayrı yazılır.
Pekiştirme anlamı
Güzel mi güzel bir bahçeye girdik.
Bahçenin çok güzel olduğu anlatılır. Cevap beklenmediği için cümlenin sonuna soru işareti konmaz.
Zaman anlamı
Eve vardın mı beni ara.
“Eve vardığında beni ara.” anlamındadır. Soru sorulmaz; aramanın ne zaman yapılacağı belirtilir.
6. İki Kısa Metinde Kullanımları
Gezi Hazırlığı
Öğretmenimiz kapıda bekliyordu. Ece yanına yaklaştı.
— Geziye çıkmaya hazır mısınız?
— Evet öğretmenim, hazırız.
— Suyunu aldın mı, Ece?
— Evet, çantama koydum.
— O hâlde arkadaşlarının yanına geçebilirsin.
- Hazır mısınız: “Mı” önceki sözcükten ayrı, “-sınız” ise soru ekine bitişik yazılır.
- Aldın mı: Önceki sözcüğün son ünlüsü “ı” olduğu için “mı” kullanılır.
- İki cümlede de cevap istendiğinden sonlarına soru işareti konur.
Bahçedeki Buluşma
Mert, renkli mi renkli çiçeklerin arasından yürüdü. Arkadaşı Elif bankta oturuyordu.
— Yeni açan gülleri gördün mü?
— Evet, çok güzeller.
— Yarın yine gelir misin?
— Evet. Bahçeye geldin mi beni bankın yanında bekle.
- Renkli mi renkli: Çiçeklerin rengârenk oluşunu pekiştirir; soru bildirmez.
- Gördün mü: “Gördün” sözcüğünün son ünlüsü “ü” olduğu için “mü” kullanılır.
- Gelir misin: “Mi” ayrı, “-sin” soru ekine bitişik yazılır.
- Geldin mi: Burada “geldiğinde” anlamındadır. Son cümle soru değil, zaman bildiren bir istektir.
Akılda Kalsın
“Mı, mi, mu, mü” önceki sözcükten ayrı; kendinden sonra gelen eklerle bitişik yazılır. Soru işaretini yalnız ekin bulunmasına bakarak değil, cümlenin gerçekten soru bildirip bildirmediğine göre kullanırız.