4. SINIF TÜRKÇE • NOKTALAMA İŞARETLERİ
Soru İşareti (?)
Bir bilgiyi öğrenmek için soru sorarız. Yazıda soru anlamını göstermek için soru işaretinden yararlanırız.
Soru Cümlelerinin Sonunda
Soru bildiren cümlelerin sonuna soru işareti konur. Cümlede bir kişinin, yerin, zamanın veya başka bir bilginin öğrenilmesi istenebilir.
Bu resmi kim çizdi?
Cevap: Ece çizdi.
Açıklama: Resmi çizen kişi sorulmaktadır.
Kitabın nerede?
Cevap: Çantamda.
Açıklama: Kitabın bulunduğu yer sorulmaktadır.
Gezi ne zaman başlayacak?
Cevap: Yarın sabah başlayacak.
Açıklama: Gezinin başlama zamanı sorulmaktadır.
Soru Anlamı Katan İfadeler
Kim, ne, nerede, ne zaman, nasıl, hangi, kaç gibi sözcük ve sözcük gruplarıyla sorular kurulabilir.
Hangi kitabı seçtin? → Hayvanlarla ilgili kitabı seçtim.
Çantanda kaç defter var? → Üç defter var.
Bu modeli nasıl yaptın? → Karton parçalarını birleştirerek yaptım.
Bu cümlelerde bir seçim, sayı veya yapılış biçimi öğrenilmek istendiği için soru işareti kullanılmıştır.
“Mı, Mi, Mu, Mü” ile Kurulan Sorular
Mı, mi, mu, mü ifadeleri cümleye soru anlamı katabilir. Bu ifadelerle kurulan soru cümlelerinin sonuna soru işareti konur.
Kalemini aldın mı? → Evet, aldım.
Ödevini bitirdin mi? → Hayır, henüz bitirmedim.
Kitabını okudun mu? → Evet, okudum.
Kediyi gördün mü? → Evet, bahçede gördüm.
Sorulan bilginin cümledeki yerine göre soru ifadesi farklı yerlerde bulunabilir.
Bugün kütüphaneye mi gittin? → Evet, kütüphaneye gittim.
Sinemaya mı tiyatroya mı gidelim? → Tiyatroya gidelim.
İkinci örnekte iki seçenek sorulmaktadır. Soru işareti, cümlenin sonuna konmuştur.
Kısa Soru İfadelerinin Sonunda
Bazen soru, uzun bir cümle yerine tek sözcükle veya kısa bir sözcük grubuyla sorulur. Soru anlamı taşıyan bu ifadelerin sonuna da soru işareti konur.
Ece: Kapıyı biri çaldı.
Can: Kim?
Ece: Öğretmenimiz.
“Kim?” sözcüğü, kapıyı çalan kişiyi öğrenmek için kullanılmıştır.
Deniz: Yarın buluşalım.
Elif: Nerede?
Deniz: Parkın girişinde.
“Nerede?” sözcüğü, buluşma yerini sorar.
Öğretmen: Panodaki resmi sen anlatabilirsin.
Ece: Ben mi?
Öğretmen: Evet, sen.
“Ben mi?” ifadesi kısa olsa da soru anlamı taşır.
Her “Mi” veya “Ne” Soru Bildirmez
İşareti seçerken cümlenin bütün anlamına bakılır. Yalnız bir sözcüğü görerek soru işareti koymak doğru değildir.
Soru: Ne demek istedin?
Cevap: Birlikte çalışmamız gerektiğini söylemek istedim.
Soru değil: Ne demek istediğini anladım.
İlk cümlede açıklama istenir. İkinci cümlede ise kişinin söyleneni anladığı bildirilir; cümle noktayla biter.
Soru: Bu kitabı beğendin mi?
Cevap: Evet, çok beğendim.
Soru değil: Bu kitabı beğenir mi bilmiyorum.
İkinci cümlede doğrudan bir soru sorulmaz; konuşan kişi bilmediğini anlatır. Bu nedenle sonuna nokta konur.
Güzel mi güzel bir resim çizdim.
Buradaki “mi”, soru sormak için değil, resmin çok güzel olduğunu vurgulamak için kullanılmıştır. Cümle noktayla biter.
Ödevini bitirdin mi dışarı çıkabilirsin.
Bu cümlede “Ödevini bitirince dışarı çıkabilirsin.” anlamı vardır. Ödevin bitip bitmediği sorulmadığından soru işareti kullanılmaz.
Verilen Bilgiye Uygun Soru
Bir soruyla cevabı aynı bilgiye yönelik olmalıdır. Soru işareti sorunun sonunda bulunur; bilgi veren cevap cümlesi noktayla biter.
Bilgi: Öyküyü dün bitirdim.
Soru: Öyküyü ne zaman bitirdin?
Açıklama: “Dün”, zaman sorusunun cevabıdır.
Bilgi: Kitabı Ece’ye verdim.
Soru: Kitabı kime verdin?
Açıklama: “Ece’ye”, kitabın verildiği kişiyi bildirir.
Bilgi: Nöbetçi öğrenci benim.
Soru: Nöbetçi öğrenci kim?
Açıklama: Nöbetçi olan kişinin kimliği sorulmaktadır.
Bir Konuşmada Soru İşareti
Kütüphanede
Ece: Hangi kitabı arıyorsun?
Deniz: Uzayla ilgili bir kitap arıyorum.
Ece: Üst rafa baktın mı?
Deniz: Hayır, henüz bakmadım.
Ece: Birlikte bakalım.
Deniz: Kitabı buldum.
Hangi kitabı arıyorsun? → Aranan kitap sorulmuştur.
Üst rafa baktın mı? → Bir işin yapılıp yapılmadığı sorulmuştur.
Diğer cümlelerde soru anlamı yoktur. Bu cümleler soru işaretiyle değil, noktayla bitirilmiştir.
Akılda Kalsın
Soru cümlelerinin ve kısa soru ifadelerinin sonuna soru işareti konur.
Soru anlamı, soru sözcükleriyle veya “mı, mi, mu, mü” ifadeleriyle kurulabilir.
Cümlede bu ifadelerin bulunması tek başına yeterli değildir. Cümlenin gerçekten soru bildirip bildirmediğine bakılır.