4. SINIF TÜRKÇE • SÖZCÜK BİLGİSİ
Tekil, Çoğul ve Topluluk Adları
Adlar, belirttikleri varlıkların sayısına göre farklı özellikler taşır. Bir varlığı, birden çok varlığı veya bir arada bulunan varlıkların oluşturduğu topluluğu anlatabilir.
Tekil
Bir varlık
ağaç
Çoğul
Birden çok varlık
ağaçlar
Topluluk
Varlıkların oluşturduğu bütün
orman
1. Tekil Adlar
Bir tek varlığı veya kavramı belirten adlara tekil ad denir.
Çeşme, türkü, kilim, ninni, valiz ve battaniye tekil adlara örnektir.
“Odaya bir kilim serdik.”
Kilim sözcüğü bir varlığı belirtir. Çoğul eki almamıştır ve bir topluluğun adı değildir. Bu nedenle tekil addır.
2. Çoğul Adlar
Birden çok varlığı veya kavramı belirten adlara çoğul ad denir. Adlara -lar veya -ler eki getirilerek çokluk anlamı kazandırılır.
kilim + ler → kilimler
masal + lar → masallar
müze + ler → müzeler
“Misafirler için koltuklar hazırladık.”
Koltuklar sözcüğündeki -lar eki, birden çok koltuğu anlatır. Sözcük çoğul addır.
3. Topluluk Adları
Çoğul eki almadan birden çok varlığı bir bütün olarak belirten adlara topluluk adı denir. Bu adlar biçimce tekil görünür; anlamlarında çokluk bulunur.
Orman: Çok sayıda ağacın oluşturduğu bütünü anlatır.
Ordu: Askerlerin oluşturduğu topluluğu belirtir.
Sürü: Bir arada bulunan hayvanların topluluğunu anlatır.
Demet: Bir araya getirilip bağlanan çiçekler gibi varlıkları belirtir.
Aile, takım, grup, deste ve düzine de topluluk adlarına örnektir.
“Bütün sınıf törene katıldı.”
Burada sınıf, öğrencilerin oluşturduğu topluluğu anlatır. Sözcükte çoğul eki yoktur; ancak birden çok öğrenci kastedilir.
Karıştırmayalım
Her “lar” veya “ler” ile biten sözcük çoğul değildir. Bu bölümün sözcüğe eklenmiş bir çoğul eki olması gerekir.
çadır → çadırlar: “-lar” eki birden çok çadır anlamı katar. Çadırlar çoğuldur.
fular: Sözcüğün sonundaki “lar”, çoğul eki değildir; sözcüğün kendi parçasıdır. Fular tekildir.
Çiçekler, çoğul ekiyle birden çok çiçeği anlatır. Demet ise çoğul eki almadan bir araya getirilmiş çiçeklerin bütününü belirtir. Bu yüzden biri çoğul, diğeri topluluk adıdır.
Bir Adı Farklı Yönlerden Tanıyabiliriz
Bir adın özel veya tür adı olması ile tekil, çoğul veya topluluk adı olması farklı özellikleridir. Aynı sözcüğü iki yönden de inceleyebiliriz.
| Ad | Varlığa verilişine göre | Sayısına göre |
|---|---|---|
| Antalya | Özel ad | Tekil ad |
| kilim | Tür adı | Tekil ad |
| masallar | Tür adı | Çoğul ad |
| aile | Tür adı | Topluluk adı |
Masallar, aynı türden anlatıların ortak adı olduğu için tür adıdır; -lar ekiyle birden çok masalı belirttiği için de çoğuldur.
Cümle İçinde Birlikte Görelim
Ailemle pikniğe gittik. Sepete bir battaniye koyduk. Çocuklar top oynarken uzakta bir sürü gördük.
Ailemle: “Aile” bir topluluğun adıdır. Cümlede aile üyeleri birlikte anlatılır.
Battaniye: Bir varlığı belirttiği için tekil addır.
Çocuklar: “-lar” ekiyle birden çok çocuğu belirttiği için çoğul addır.
Sürü: Bir arada bulunan hayvanları tek bir topluluk adıyla anlatır.
Akılda Kalsın
Tekil: Bir varlık veya kavram belirtir.
Çoğul: “-lar, -ler” ekleriyle birden çok varlık veya kavram belirtir.
Topluluk: Çoğul eki almadan birçok varlığı bir bütün olarak belirtir.
ağaç → tekil • ağaçlar → çoğul • orman → topluluk