4. SINIF TÜRKÇE • NOKTALAMA İŞARETLERİ
Tırnak İşareti (“ ”)
Başkasının sözünü değiştirmeden aktarmak, bir sözü özellikle belirtmek veya bir eserin adını göstermek için tırnak işareti kullanırız. Tırnağı sözün başında açar, sonunda kapatırız.
1. Başkasının Sözünü Olduğu Gibi Aktarırken
Bir kişinin söylediği veya bir yazıda geçen sözler değiştirilmeden aktarılıyorsa tırnak içine alınır.
Ece’nin söylediği söz: Yarın kütüphaneye gideceğim.
Cümle içinde aktarımı:
Ece, “Yarın kütüphaneye gideceğim.” dedi.
Ece’nin sözleri aynen korunmuştur. Ece, ve dedi. bölümleri, bu sözü kimin söylediğini anlatır; tırnağın dışında kalır.
Panodaki yazı: Kitapları temiz kullanalım.
Cümle içinde aktarımı:
Panoda “Kitapları temiz kullanalım.” yazıyordu.
Bu kez bir konuşma değil, yazılı bir söz aynen aktarılmıştır. Bu nedenle o söz tırnak içine alınmıştır.
2. Sözün Nerede Başlayıp Bittiğine Dikkat Edelim
Tırnak içine, aktarılan sözün tamamını alırız. Açma veya kapama işaretini unutmayız.
Doğru: Mert, “Defterimi buldum.” dedi.
Eksik: Mert, “Defterimi buldum. dedi.
İkinci örnekte kapama tırnağı unutulmuştur. Mert’in söylediği söz “Defterimi buldum.” bölümüdür; tırnak burada kapanmalıdır.
Sözü kendi anlatımımızla verirsek aynen aktarmış olmayız:
Aynen aktarma: Ece, “Yarın kütüphaneye gideceğim.” dedi.
Kendi anlatımımızla: Ece, ertesi gün kütüphaneye gideceğini söyledi.
İkinci cümlede Ece’nin sözleri olduğu gibi verilmemiş, söylediği şey anlatılmıştır. Bu yüzden tırnak kullanılmamıştır.
3. Aktarılan Cümlenin Son İşareti İçeride Kalır
Tırnak içine alınan cümleye ait nokta, soru işareti veya ünlem, kapama tırnağından önce yazılır.
Deniz, “Kitabımı bitirdim.” dedi.
Aktarılan cümlenin noktası tırnağın içinde kalmıştır.
Ece, “Birlikte resim yapalım mı?” diye sordu.
Soru işareti Ece’nin sorusuna aittir.
Mert’in cevabı: “Olur, boyalarımı getireyim.”
Mert, “Yaşasın, takımımız kazandı!” diye bağırdı.
Sevinç bildiren cümlenin ünlemi tırnağın içinde kalmıştır.
4. Özel Olarak Vurgulamak İstediğimiz Sözlerde
Okuyucunun dikkatini özellikle bir sözcüğe veya söz grubuna çekmek için de tırnak işareti kullanılabilir.
Birlikte çalışırken “iş birliği” çok önemlidir.
Bu cümlede “iş birliği” kavramına özellikle dikkat çekilmiştir.
Arkadaşlıkta “güven” değerlidir.
Burada başkasının konuşması aktarılmamış, “güven” sözcüğü vurgulanmıştır.
5. Eser, Yazı ve Bölüm Adlarında
Cümlede geçen eser adları, yazı adları ve bölüm başlıkları tırnak içinde gösterilebilir.
Öğretmenimiz “Nutuk” adlı eseri tanıttı.
Eser adı tırnak içine alınmıştır.
Sınıf gazetesi için “Bahçemizdeki Dostlar” başlıklı bir yazı hazırladım.
Hazırlanan yazının başlığı belirtilmiştir.
Kitabımızın “İçindekiler” bölümüne baktık.
Bir bölümün başlığı tırnak içinde gösterilmiştir.
Tırnak İçindeki Söze Ek Gelirse
Tırnak içine alınan söze ek geldiğinde ek, kapama tırnağından sonra yazılır; ayrıca kesme işareti kullanılmaz.
Doğru: Kütüphanede “Nutuk”u gördüm.
Yanlış: Kütüphanede “Nutuk”’u gördüm.
“-u” eki tırnağın dışında, hemen bitişiğinde yazılmıştır. Araya kesme işareti koymaya gerek yoktur.
Metin İçinde Birlikte Görelim
Sınıf Gazetesi
Ece, sınıf gazetesi için “Bahçemizdeki Dostlar” başlıklı bir yazı hazırladı. Mert, “Yazına bir resim ekleyelim mi?” diye sordu. Ece, “Evet, çok güzel olur.” dedi. İki arkadaş, yazılarında “hayvan sevgisi” kavramına dikkat çekti.
“Bahçemizdeki Dostlar” → Yazının başlığıdır.
“Yazına bir resim ekleyelim mi?” → Mert’in sorusu aynen aktarılmıştır.
“Evet, çok güzel olur.” → Ece’nin cevabı aynen aktarılmıştır.
“hayvan sevgisi” → Özel olarak vurgulanan kavramdır.
Kütüphanedeki Uyarı
Deniz, kütüphanenin duvarındaki “Lütfen sessiz olalım.” yazısını okudu. Sonra elindeki kitabın “İçindekiler” bölümünü açtı. Ece’ye dönüp “Aradığım bölümü buldum.” dedi. İki arkadaş, başkalarını rahatsız etmeden okumaya devam etti.
“Lütfen sessiz olalım.” → Duvardaki yazı olduğu gibi aktarılmıştır.
“İçindekiler” → Kitabın bir bölümünün adıdır.
“Aradığım bölümü buldum.” → Deniz’in söylediği cümledir.
Tırnakların dışındaki sözler olayları anlatır. Metnin tamamı değil, yalnız ilgili sözler ve adlar tırnak içine alınmıştır.
Akılda Kalsın
Tırnak işareti; aynen aktarılan sözleri, özellikle vurgulanan ifadeleri ve eser, yazı, bölüm adlarını göstermek için kullanılır.
Tırnağı açmayı ve kapatmayı unutmayız. Aktarılan cümlenin son işareti içeride, sonradan gelen ek ise dışarıda kalır.