4. SINIF TÜRKÇE • NOKTALAMA İŞARETLERİ
Üç Nokta (...)
Bir söz yarım bırakıldığında, örneklerin devamı olduğunda veya bir metnin bazı bölümleri aktarılmadığında üç nokta kullanılır. Bu işaret, söylenmeyen ya da yazılmayan bir devamın bulunduğunu düşündürür.
1. Tamamlanmamış Cümlelerin Sonunda
Anlatımın tamamlanmadığını göstermek için cümlenin sonuna üç nokta konur. Yazar veya konuşan kişi, sözünü bitirmeden bırakmıştır.
Bir de ödevimi evde unutmasaydım...
Ödevini unutmasaydı ne olacağı söylenmemiş, söz yarım bırakılmıştır.
Kapıyı açtım, karşımda...
Kapının karşısında kimin veya neyin olduğu açıklanmamıştır. Üç nokta, anlatımın burada kesildiğini gösterir.
Yarım bırakılan: Kapıyı açtım, karşımda...
Tamamlanmış bir örnek: Kapıyı açtım, karşımda dedem duruyordu.
İkinci cümlede anlatım tamamlandığı için nokta kullanılmıştır. Dedemizin kapıda olması, yarım cümle için oluşturduğumuz örnek bir devamdır; ilk cümleden kesin olarak çıkarılamaz.
2. Örneklerin Devam Edebileceğini Göstermek İçin
Bir konuyla ilgili örneklerin yalnız bir kısmı sayıldığında üç nokta kullanılabilir. Böylece “Bunlara başka örnekler de eklenebilir.” anlamı verilir.
Kütüphanede farklı türlerde kitaplar vardı: masal, şiir, öykü...
Yalnız üç kitap türü örnek verilmiştir. Sıralama başka kitap türleriyle devam edebilir.
Bahçede pek çok çiçek yetişiyordu: gül, lale, papatya...
Bahçedeki çiçeklerin hepsi sayılmamıştır. Üç nokta, başka çiçeklerin de bulunduğunu belirtir.
Bu kullanımda iki nokta örnekleri başlatır, virgül örnekleri ayırır, üç nokta ise örneklerin devam edebileceğini gösterir.
3. Alıntılarda Aktarılmayan Bölümlerin Yerine
Bir metindeki sözleri başka bir yerde aktarmaya alıntı yapma denir. Metnin tamamı alınmıyorsa başında, ortasında veya sonunda aktarılmayan bölümlerin yerine üç nokta konabilir.
Örnek Metnin Tamamı
Sabah erkenden okula gittik. Sınıfımızı renkli kâğıtlarla süsledik. Sonra gelen konukları karşıladık.
Başından bir bölüm alınmamış:
“... Sınıfımızı renkli kâğıtlarla süsledik. Sonra gelen konukları karşıladık.”
Üç nokta, ilk cümlenin aktarılmadığını gösterir.
Ortasından bir bölüm alınmamış:
“Sabah erkenden okula gittik. ... Sonra gelen konukları karşıladık.”
Üç nokta, sınıfın süslenmesini anlatan cümlenin aktarılmadığını gösterir.
Sonundan bir bölüm alınmamış:
“Sabah erkenden okula gittik. Sınıfımızı renkli kâğıtlarla süsledik. ...”
Üç nokta, konukların karşılanmasını anlatan son cümlenin aktarılmadığını gösterir.
Metnin aslında bu cümleler vardır. Alıntıda yalnız seçilen bölümler verilmiştir. Bu kullanım, konuşurken sözü yarım bırakmaktan farklıdır.
4. Açıklanmak İstenmeyen Sözlerin Yerine
Herhangi bir nedenle yazılmak veya açıklanmak istenmeyen sözcük ve cümlelerin yerine de üç nokta konabilir.
Arkadaşına “...” demesi onu üzmüştü.
Söylenen söz yazılmamıştır. Üç nokta o sözün yerini tutmaktadır. Hangi sözün söylendiğini bu cümleden öğrenemeyiz.
Nokta ile Üç Noktayı Karıştırmayalım
Rafta üç kitap vardı: bir masal, bir şiir ve bir öykü kitabı.
Üç kitabın tamamı belirtilmiş, anlatım bitirilmiştir. Sonda nokta vardır.
Rafta türlü kitaplar vardı: masal, şiir, öykü...
Kitaplara örnekler verilmiş, listenin devamı yazılmamıştır. Sonda üç nokta vardır.
Her cümlenin sonuna üç nokta koymayız. İşareti, anlatmak istediğimiz anlama göre seçeriz.
Metin İçinde Birlikte Görelim
Bahar Pazarı
Annemle pazarda dolaştık. Tezgâhlarda türlü meyveler vardı: elma, armut, portakal... Satıcılar ürünlerini düzenliyordu. Birkaç meyve alıp evimize döndük.
Elma, armut, portakal... bölümünde meyvelere örnekler verilmiştir. Üç nokta, örneklerin çoğaltılabileceğini belirtir. Diğer cümlelerde anlatım tamamlandığı için nokta kullanılmıştır.
Sürpriz Kutu
Ece masadaki kutuyu açtı. İçine bakınca bir an durdu. “Ama bu kutunun içinde...” diyerek sözünü yarım bıraktı. Ağabeyi gülümsedi ve kutudaki küçük fidanı birlikte balkona taşıdılar.
Ama bu kutunun içinde... ifadesi tamamlanmamıştır. Üç nokta, Ece’nin sözünü yarım bıraktığını gösterir. Kutuda küçük bir fidan bulunduğunu ise üç noktadan değil, metnin son cümlesinden öğreniriz.
Akılda Kalsın
Üç nokta tamamlanmamış anlatımı, devam edebilen örnekleri, alıntıda aktarılmayan bölümleri veya açıklanmak istenmeyen sözleri gösterebilir.
Üç noktanın görevini anlamak için içinde bulunduğu cümleye ve metne bakarız.