4. SINIF TÜRKÇE • NOKTALAMA İŞARETLERİ
Virgül (,)
Bir yazıda sözcüklerin ve cümlelerin birbirine karışmaması için virgülden yararlanırız. Virgülün doğru yerde kullanılması, anlatımı daha açık hâle getirir.
1. Sıralanan Sözcüklerin Arasında
Cümlede eş görevli sözcükler art arda sıralandığında aralarına virgül konur. Örneğin alınan eşyalar veya bir işi yapan kişiler sıralanabilir.
Çantama defter, kalem, silgi ve kitap koydum.
Çantaya konan eşyalar sıralanmıştır. Virgüller “defter”, “kalem” ve “silgi” sözcüklerini ayırır. “Ve” ile bağlanan son iki sözcüğün arasına ayrıca virgül konmamıştır.
Ece, Deniz ve Can sınıf panosunu hazırladı.
Bu cümlede aynı işi yapan kişiler sıralandığı için Ece ile Deniz arasına virgül konmuştur.
2. Sıralanan Sözcük Gruplarının Arasında
Virgül yalnız tek sözcükleri değil, aynı görevde kullanılan sözcük gruplarını da ayırır.
Masaya kırmızı kalemleri, resim defterlerini ve boya kutularını yerleştirdik.
Sıralanan gruplar “kırmızı kalemleri”, “resim defterlerini” ve “boya kutularını”dır. Virgül, grubun içindeki sözcüklerin arasına değil, grupların arasına konmuştur.
Deniz kıvırcık saçlı, kahverengi gözlü, güler yüzlü bir çocuktur.
Deniz’in özelliklerini anlatan üç sözcük grubu virgüllerle ayrılmıştır.
3. Sıralı Cümleleri Ayırmak İçin
Birbiriyle ilgili cümleler art arda sıralandığında aralarına virgül konur.
Kitabımı açtım, öyküyü okudum, kitabı rafa koydum.
Burada üç ayrı iş anlatılır: kitabı açma, öyküyü okuma ve kitabı rafa koyma. Virgüller bu işleri bildiren cümleleri birbirinden ayırır.
Yağmur dindi, güneş açtı, çocuklar bahçeye çıktı.
Yağmurun dinmesi, güneşin açması ve çocukların dışarı çıkması art arda anlatılmıştır.
Neyi ayırdığına dikkat edelim.
Elma, armut, muz aldım. → Virgüller meyve adlarını ayırır.
Elmayı yıkadım, dilimledim, tabağa koydum. → Virgüller yapılan işleri bildiren sıralı cümleleri ayırır.
4. Uzun Cümlelerde Kişiyi Belirginleştirmek İçin
Uzun cümlelerde, başta belirtilen kişiyi cümlenin devamından ayırarak anlatımı kolaylaştırmak için virgül kullanılabilir. Kişinin adı yerine kullanılan o, bu, şu gibi sözcüklerden sonra da bu görevle virgül konabilir.
Elif, sabah erkenden okul kütüphanesine gidip arkadaşları için birkaç öykü kitabı seçti.
Virgül, hakkında bilgi verilen “Elif” adını uzun cümlenin devamından ayırır.
O, çocukluğumdan beri aynı sokakta yaşadığım ve bütün oyunlarımı paylaştığım arkadaşımdır.
“O” sözcüğü, söz edilen kişinin adının yerine kullanılmıştır. Virgül bu kişiyi belirginleştirir.
Her kişi adından sonra virgül konmaz. Elif geldi. gibi kısa bir cümlede yalnızca kişi adı geçtiği için virgül eklemeyiz.
5. Mektup ve Yazışmalarda Hitaplardan Sonra
Yazının kime yöneltildiğini bildiren sözlere hitap denir. Mektup ve yazışmalarda hitap sözlerinden sonra virgül konur.
Sevgili Arkadaşım,
Değerli Öğretmenim,
Sevgili Dedeciğim,
Bu ifadeler yazının kime yazıldığını gösterir. Virgül, hitap sözünün sonuna konmuştur.
Gereksiz Virgül Kullanmayalım
Sıralanan sözcükleri ve, veya ile bağladığımızda bu bağlaçların önüne ya da arkasına ayrıca virgül koymayız.
Doğru: Kalem, silgi ve defter aldım.
Yanlış: Kalem, silgi, ve defter aldım.
Doğru: Elma veya armut seçebilirsin.
Yanlış: Elma, veya armut seçebilirsin.
Bağlaç olarak kullanılan ki, de, ama sözcüklerinin bulunduğu aşağıdaki cümlelerde de bu sözcüklerin yanına gereksiz virgül eklenmez:
Anladım ki düzenli çalışmak önemli.
Ece de bize katıldı.
Gelmek istedim ama yetişemedim.
Virgül, yalnız duraklamak istediğimiz için değil, cümlede bir görevi olduğu için kullanılır.
Metin İçinde Birlikte Görelim
Sınıf Panosu
Masaya renkli kâğıtları, boya kalemlerini ve yapıştırıcıyı koyduk. Ece, Deniz ve ben birlikte çalıştık. Başlığı yazdık, resimleri yapıştırdık, panoyu tamamladık.
Renkli kâğıtları, boya kalemlerini ve yapıştırıcıyı: Virgül, sıralanan eş görevli ifadeleri ayırır.
Ece, Deniz ve ben: Virgül, birlikte çalışan kişilerin sıralanmasında kullanılmıştır.
Yazdık, yapıştırdık, tamamladık: Virgüller yapılan işleri bildiren sıralı cümleleri ayırır.
“Ve” bağlacının önüne ayrıca virgül konmamıştır.
Bir Mektupta Virgül
Arkadaşıma Mektup
Sevgili Arkadaşım,
Bugün okul bahçesine lale, papatya ve menekşe diktik. Toprağı hazırladık, çiçekleri yerleştirdik, can suyunu verdik. Elif, bütün çalışma boyunca küçük arkadaşlarına yardım edip onlara çiçekleri nasıl koruyacaklarını anlattı.
Sevgili Arkadaşım, → Hitap sözünden sonra virgül kullanılmıştır.
Lale, papatya ve menekşe → Çiçek adları sıralanmıştır.
Hazırladık, yerleştirdik, verdik → Sıralı cümleler ayrılmıştır.
Elif, → Uzun cümlede hakkında bilgi verilen kişi belirginleştirilmiştir.
Akılda Kalsın
Virgül; eş görevli sözcük ve sözcük gruplarını, sıralı cümleleri ayırır.
Uzun cümlelerde kişiyi belirginleştirmek için kullanılabilir; mektup ve yazışmalarda hitaplardan sonra konur.
Her sözcüğün arasına virgül konmaz. Virgülün yeri, cümlede üstlendiği göreve göre belirlenir.