4. SINIF TÜRKÇE • YAZIM KURALLARI
Yazılı ve Görsel Eser Adlarının Yazılışı
Kitapların, dergilerin, gazetelerin, filmlerin ve başka eserlerin kendilerine özgü adları vardır. Bir eserden söz ederken onun adını doğru yazarız. Eserin adıyla eserin türünü birbirinden ayırmak, büyük harfleri doğru kullanmamızı kolaylaştırır.
1. Eser Adları Büyük Harfle Başlar
Kitap, gazete, dergi ve film gibi eserlerin adları büyük harfle başlar. Ad birden fazla sözcükten oluşuyorsa yalnız ilk sözcüğü büyütmekle yetinmeyiz; adı oluşturan sözcüklerin yazımına birlikte dikkat ederiz.
Kitap adı: Küçük Prens
“Küçük” ve “Prens” sözcükleri birlikte kitabın adını oluşturur. İkisinin de ilk harfi büyüktür.
Dergi adı: Bilim Çocuk
“Bilim” ve “Çocuk” sözcüklerinin ilk harfleri büyük yazılır.
Film adı: Neşeli Günler
Filmden söz edilirken adın iki sözcüğü de büyük harfle başlar.
Eser adı cümlenin ortasında bulunduğunda da bu kural geçerlidir: “Hafta sonu Küçük Prens kitabını okudum.”
2. Eserin Türü, Adının Bir Parçası Olmayabilir
“Kitap, roman, dergi, film, türkü” gibi sözcükler bazen yalnız eserin türünü belirtir. Özel ada dahil olmayan tür sözcükleri cümle içinde küçük harfle yazılır.
Sefiller romanı
Eserin adı “Sefiller”dir. “Romanı” sözcüğü türünü belirtir ve küçük yazılır.
Bilim Çocuk dergisi
Ad “Bilim Çocuk”, tür sözcüğü “dergisi”dir.
Hababam Sınıfı filmi
“Hababam Sınıfı” özel addır. Ardından gelen “filmi” sözcüğü küçük harfle başlar.
İstiklâl Marşı
Bu örnekte “Marşı” sözcüğü eserin adının içindedir. Bu nedenle ilk harfi büyük yazılır.
Yan yana karşılaştıralım
Yanlış: Bilim çocuk Dergisi
Doğru: Bilim Çocuk dergisi
“Çocuk” adın parçası olduğu için büyük, “dergisi” yalnız tür bildirdiği için küçük yazılmıştır.
3. Eser Adındaki “ve” Sözcüğü
Sözcüklerin ilk harfleri büyük yazılan eser adlarında “ve” gibi bağlaçlar küçük harfle yazılır. Adın içindeki her sözcüğü düşünmeden büyük harfle başlatmayız.
Sağlıklı Beslenme ve Spor
Bu örnek eser adında “Sağlıklı”, “Beslenme” ve “Spor” büyük harfle başlamıştır. İki bölümü birbirine bağlayan “ve” küçük yazılmıştır. Eser adının tamamı “Sağlıklı Beslenme ve Spor”dur.
4. Hitap Sözlerinin Yazılışı
Mektup ve yazılarda bir kişiye veya topluluğa seslenmek için kullanılan sözlere hitap sözleri denir. Bu sözler büyük harfle başlar. Hitabın sonuna virgül konur.
Sevgili Dayıcığım,
Bir yakınımıza sesleniyoruz.
Değerli Öğretmenim,
Öğretmenimize hitap ediyoruz.
Sevgili Arkadaşlar,
Bir topluluğa sesleniyoruz. Hitap sözlerinin ilk harfleri büyük, sonlarındaki işaret virgüldür.
Mektubun başındaki “Sevgili Dayıcığım,” ile “Bugün dayıcığım bize geldi.” aynı görevde değildir. İlkinde doğrudan hitap vardır. İkincisinde akrabalık bildiren sözcük, cümlenin içinde olağan anlamıyla kullanılmıştır ve küçük yazılır.
5. Açıklamalı Metinler
Bir Kitap Mektubu
Sevgili Dayıcığım,
Bana gönderdiğin Küçük Prens kitabını okumaya başladım. Her akşam birkaç sayfa okuyorum. Ablam da Bilim Çocuk dergisinin bir sayısını getirdi. Dergideki yazıları birlikte inceledik. Bir sonraki ziyaretinde okuduklarımı sana anlatmak istiyorum.
Seni çok özledim.
Ece
Sevgili Dayıcığım, hitaptır; büyük harflerle başlamış ve virgülle bitmiştir. “Küçük Prens” kitap adı, “Bilim Çocuk” dergi adıdır. “Kitabını” ve “dergisinin” sözcükleri bu adların parçası olmadığı için küçük yazılmıştır.
Hafta Sonu Notum
Cumartesi günü ailemle Neşeli Günler filmini izledim. Pazar sabahı Bilim Çocuk dergisini karıştırdım. Öğleden sonra kardeşim Rafadan Tayfa adlı çizgi filmi açtı. Ben de onun yanına oturdum. Akşam, izlediğimiz yapımların adlarını günlüğüme yazdım.
“Neşeli Günler”, “Bilim Çocuk” ve “Rafadan Tayfa” eser adlarıdır. Metinde cümle ortasında yer alsalar da büyük harfle başlamışlardır. “Filmini”, “dergisini” ve “çizgi filmi” ifadeleri tür bildirdiği için küçük yazılmıştır.
6. Yazım Yanlışlarını Gerekçesiyle Düzeltelim
Yanlış: Dün hababam sınıfı filmini izledik.
Doğru: Dün Hababam Sınıfı filmini izledik.
Film adının iki sözcüğü de büyük harfle başlar.
Yanlış: Ablam Sefiller Romanı hakkında konuştu.
Doğru: Ablam Sefiller romanı hakkında konuştu.
“Romanı” eserin adı değil, türüdür.
Yanlış: sevgili arkadaşlar
Doğru: Sevgili Arkadaşlar,
Yazının başındaki hitap sözleri büyük harfle başlatılır ve hitabın sonuna virgül konur.
Akılda Kalsın
Eserin özel adı büyük harfle yazılır. Ada dahil olmayan “kitap, roman, dergi, film” gibi tür sözcükleri küçük kalır. Önce eserin adının nerede başlayıp nerede bittiğini belirleriz. Mektup ve yazılardaki hitap sözleri de büyük harfle başlar ve virgülle tamamlanır.