4. SINIF TÜRKÇE • YAZIM KURALLARI
Yazım Kurallarına Dikkat Edelim
Doğru yazmak için sözcüklerin yalnız söylenişine değil, cümledeki anlamına da dikkat ederiz. Özellikle “de” ve “ki” kullanımlarında ek ile ayrı sözcüğü birbirinden ayırmak önemlidir.
1. Bulunma Bildiren Ek ile Ayrı “de”
Bulunma eki, bir şeyin nerede veya kimde bulunduğunu belirtebilir ve sözcüğe bitişik yazılır. Ayrı “de” ise bir kişinin, varlığın veya durumun başkalarına katıldığını anlatabilir.
Silgi cebimde.
Silginin bulunduğu yer söylenir. “Cebimde” sözcüğündeki “-de” ektir.
Kalem de cebimde.
Başka bir eşyanın yanında kalemin de cepte olduğu anlatılır. “Kalem de” sözündeki “de” ayrıdır; “cebimde” sözcüğündeki ek ise bitişiktir.
Aynı cümlede bir “de” ayrı, diğeri bitişik yazılabilir. Çünkü görevleri aynı değildir.
2. Varlığın Yerini Belirten “-ki”
“-ki” eki, hangi varlıktan söz edildiğini belirtmeye yardımcı olur. Yer bildiren sözcüğe eklendiğinde varlığın orada bulunduğunu anlatır ve bitişik yazılır.
Çatıdaki kedi uyuyor.
Herhangi bir kedi değil, çatıda bulunan kedi anlatılır.
Yerdeki yaprakları topladık.
Toplanan yaprakların yerde olduğu belirtilir.
Sepetteki elmaları yıkadık.
Yıkanan elmaların hangi elmalar olduğu açıklanır: sepette bulunan elmalar.
Yanlış: çatıda ki, yerde ki, sepette ki
Doğru: çatıdaki, yerdeki, sepetteki
3. Düşünceleri Bağlayan “ki”
Ayrı yazılan “ki”, iki düşünce arasında bağlantı kurabilir. Bir davranışın amacını veya bir durumun sonucunu anlatmaya yardımcı olabilir.
Amaç bildiren kullanım
Yazını büyük yaz ki herkes okuyabilsin.
Büyük yazmanın amacı, yazının herkes tarafından okunabilmesidir. “Ki”, bu iki düşünceyi bağlar ve ayrı yazılır.
Sonuç bildiren kullanım
Öyle çok yağmur yağdı ki yollar suyla doldu.
Yağmurun çok yağmasının sonucu açıklanır. Buradaki “ki” de ayrı yazılır.
Yazılışı belirleyen, anlam ve görevdir.
Bahçedeki çiçekleri koru ki solmasınlar.
“Bahçedeki” sözcüğü çiçeklerin yerini belirtir. “Koru ki” sözündeki ayrı “ki” ise korumanın amacıyla bağlantı kurar.
4. Yazım Yanlışını Nedeniyle Birlikte Düzeltelim
Yanlış: Bahçe de bir kedi gördüm.
Doğru: Bahçede bir kedi gördüm.
Kedinin görüldüğü yer anlatılır. Bulunma eki ayrı yazılmaz.
Yanlış: Kuşlarda suya ihtiyaç duyar.
Doğru: Kuşlar da suya ihtiyaç duyar.
Kuşların, suya ihtiyaç duyan diğer canlılara katıldığı söylenir. Bu anlamda “da” ayrı yazılır.
Yanlış: Pencerede ki çiçeği suladım.
Doğru: Penceredeki çiçeği suladım.
Çiçeğin bulunduğu yer belirtilir. “-ki” sözcüğe bitişir.
Yanlış: Dikkatle dinleki açıklamayı anlayabilesin.
Doğru: Dikkatle dinle ki açıklamayı anlayabilesin.
Dinleme davranışının amacı açıklanır. Düşünceleri bağlayan “ki” ayrı yazılır.
5. Kuralları Metin İçinde Görelim
Doğa Gözlemi
Okul bahçesinde küçük canlıları gözlemledik. Toprakta karıncalar, yapraklarda uğur böcekleri vardı. Çalıların arasında da küçük bir örümcek gördük. Yerdeki kuru yaprakları kaldırmadan inceledik. Arkadaşım, “Sessiz olalım ki kuşları ürkütmeyelim.” dedi.
- Bahçesinde, toprakta, yapraklarda: Canlıların gözlemlendiği veya bulunduğu yerleri bildirir. Bulunma ekleri bitişik yazılır.
- Arasında da: “Arasında” sözcüğü yer bildirir. Ardından gelen ayrı “da”, gözlem yapılan yerlere bir yer daha ekler.
- Yerdeki: Hangi yaprakların incelendiğini belirtir. “-ki” bitişiktir.
- Olalım ki: Sessiz olmanın amacı, kuşları ürkütmemektir. “Ki” ayrı yazılır.
Sergi Hazırlığı
Sınıfta bir resim sergisi hazırladık. Dolaptaki boyaları masaya koyduk. Ayşe de hazırlıklara yardım etti. Masada renkli kâğıtlar da vardı. Resimleri öyle dikkatli yerleştirdik ki hiçbiri zarar görmedi.
- Sınıfta: Serginin hazırlandığı yeri bildirir; “-ta” ektir.
- Dolaptaki: Boyaların bulunduğu yeri belirtir. “Ki” ayrı yazılmaz.
- Ayşe de: Ayşe’nin yardım edenlere katıldığı anlatılır.
- Masada renkli kâğıtlar da: İlk kullanım yer bildirir; ikinci kullanım başka malzemelerin yanında kâğıtların da bulunduğunu anlatır.
- Yerleştirdik ki: Dikkatli yerleştirmenin sonucu açıklanır. “Ki” ayrı yazılır.
Akılda Kalsın
Söyleniş benzerliği, yazılışın da aynı olacağı anlamına gelmez. “Cebimde” ve “çatıdaki” sözcüklerinde ekler bitişiktir. “Kalem de” ve “dinle ki” sözlerinde ise ayrı sözcükler vardır. Doğru yazılışı cümlenin anlamı belirler.